19 mart 1970-ci ildə akademik Andrey Saxarov, fizik Valentin Turçin və tarixçi Roy Medvedev Sov.İKP MK-nın Baş katibi Leonid Brejnevə, Nazirlər Şurasının sədri Aleksey Kosıginə və Ali Sovet Rəyasət Heyətinin sədri Nikolay Podqorniyə açıq məktub göndərdilər. Məktubun müəllifləri Sovet cəmiyyətinin tədricən demokratikləşməsinə, informasiya azadlığının və intellektual azadlığın genişləndirilməsinə çağıraraq, bu şərtlər olmadan SSRİ-nin İkinci Sənaye İnqilabında qaçılmaz olaraq inkişaf etmiş ölkələrdən geri qalacağını iddia edirdilər. Məktubda rejim dəyişikliyinə çağırış yox idi; əksinə, müəlliflər demokratikləşmənin Sov.İKP-nin rəhbərliyi altında həyata keçirilməsində israrlı idilər.
Məktub, əsl dəyişikliyə aparan yeganə yolun qarşıdurma deyil, hakimiyyətlə dialoq yolu ilə olduğuna inanan qatı sosialist olan kibernetik Turçin tərəfindən irəli sürülmüşdür. Müasirlərinin fikrincə, Saxarovun özü o dövrdə - 1960-cı illərin əvvəllərində Xruşşovla münaqişəsindən bəri - Sovet rəhbərliyi ilə əməkdaşlıq etmək ehtimalına daha çox şübhə ilə yanaşırdı, lakin buna baxmayaraq məktubu imzaladı. Müəlliflər elmi və texnoloji inkişafdakı uğursuzluqlara, təhsilin zəifliyinə və xarici siyasətdəki səhvlərə işarə edərək, siyasi məhbusların azad edilməsindən tutmuş elmi və bədii əsərlərin senzurasının ləğvinə qədər bir neçə mərhələli tədbirdən ibarət konkret proqram təklif etdilər.
Sovet rəhbərliyi məktuba heç vaxt cavab vermədi. Lakin 30 martda KQB sədri Yuri Andropov Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinə memorandum göndərdi. O, məktubun surətinin dərhal əldə edildiyini bildirdi və müəlliflərin akademiklər Pyotr Kapitsa, Yakov Zeldoviç, Lev Artsimoviç, Mixail Leonoviç və İsaak Knunyantsları imzalamaq cəhdləri barədə məlumatlandırıldı. Andropov həmçinin bildirdi: "Sovet dövlətinə və Qərb mətbuatına düşmən olan şəxslər tərəfindən akademik Saxarovun adından sui-istifadə etmək cəhdləri davam edəcək, çünki Saxarovun özü onlara qarşı çıxmır." O, alimin mənzilini dinləmə avadanlığı ilə təchiz etməyi tövsiyə etdi. Leonid Brejnev və Siyasi Büro üzvləri bu təklifi bəyəndilər.
Həmin ilin yazında Saxarov Sov.İKP MK-nın Elm şöbəsinin müdiri Trapeznikovla görüşə çağırıldı - məktub müəllifləri şəxsən aldıqları yeganə rəsmi cavab bu idi. Üç nəfərin hər birinin sonrakı taleyi fərqli şəkildə inkişaf etdi: Medvedev 1980-ci illərə qədər SSRİ-də işləmək hüququnu saxladı, Turçin 1977-ci ildə Qərbə mühacirət etməyə məcbur oldu və Saxarov 1980-ci ilin yanvarında Sovet İttifaqının Əfqanıstana müdaxiləsinə açıq şəkildə qarşı çıxdığı üçün bütün dövlət mükafatlarından məhrum edildi və xaricilər üçün qapalı olan Qorki şəhərinə sürgün edildi.
Kiçik Hekayələr
TEREF