Selçuklu, Roma (Bizans), Moğol ve Türkmen siyaseti içinde Güneri Bey’in yükselişi
1. Moğol Baskısının Anadolu’yu Çökerttiği Dönem
Anadolu Selçuklu Devleti 1243 Kösedağ’dan sonra Moğol hâkimiyetine girmiş, Beylikler üzerindeki baskı giderek artmıştı.
Karamanoğulları’nın ata yurdu Akdeniz’in kuzeyi— Göksu, Ermenek—Moğol vergi memurları, valileri (darugalar) ve Selçuklu sarayındaki Moğol yanlısı yöneticiler tarafından sıkıştırılıyordu.
Bu dönem, Karamanoğulları’nın soy sisteminde Bala Han Karaman – Bedir – Celal – Güneri hattının güç topladığı, aile içi otoritenin yeniden kurulduğu “kara bulutlu” yıllardır.
2. Güneri Bey’in Ortaya Çıkışı ve İç Birliği Sağlaması
Karamanoğulları, İç Toroslar’daki en dağınık fakat savaşçı Türkmen kitleleri barındırıyordu.
Güneri Bey’in ilk icraatı:
2.1. Boylar Arası Barışı Sağlaması
Ermenek, Mut, Gülnar çevresindeki oba çatışmalarını sonlandırdı.
Aile içindeki rekabeti (özellikle Bedir ve Celal kolları) otorite altına aldı.
Moğolların böl-yönet siyaseti etkisiz kaldı.
2.2. Dağınık Güçleri Tek Sancak Altında Toplaması
Bu dönemde Karamanoğulları:
Oğuz Yıldız Han kolunun sert ve savaşçı unsurlarını,
Dağ göçerlerinin okçu birliklerini,
Ermenek çevresindeki “yurt sahibi” Türkmen seraskerlerini
tek merkezde toplamayı başardı.
Bu birleştirici hareket, daha sonra Güneri’nin Selçuklu ve Moğollara meydan okumasını mümkün kıldı.
3. Selçuklu Sarayına Karşı İlk Büyük Siyasi Başkaldırı
3.1. Konya’nın Moğol Nüfuzu Altına Girişi
Selçuklu tahtı Moğol komutanlarının kuklası hâline gelmişti. Bu ortamda Güneri Bey, Selçuklu sarayındaki Moğol yanlısı bürokratlara karşı Türkmen hareketini örgütledi.
3.2. Güneri Bey’in Selçuklu’ya Yürüyüşü
Karamanoğlu güçleri:
Karaman,
Larende,
Ermenek hattından,
Konya’nın kapılarına kadar ilerledi.
Bu hareket Anadolu’daki ilk büyük “Moğol karşıtı Türkmen direnişi”nin merkezidir.
Selçuklu yönetimi bu güçten çekindiği için Güneri Bey’le bir süreliğine uzlaşma yolunu seçmek zorunda kaldı.
4. Roma (Bizans) ve Ermeni Güçleriyle Mücadele
Güneri Bey’in askeri faaliyetleri sadece iç Anadolu ile sınırlı değildi.
4.1. Batı ve Güneybatı Sınırları
Mut – Gülnar hattında Bizans kalıntıları üzerinde hâkimiyet sağlandı.
Silifke–Kilikya Ermeni Krallığı sınırında yapılan akınlarla Karamanoğulları Akdeniz geçidini kontrol etti.
4.2. Deniz ticaret yollarına çıkış
Güneri, Selçuklu’nun zayıflığından faydalanarak Toros geçitleriyle Akdeniz’in kuzey limanlarına doğru etki alanını genişletti.
Bu, Karamanoğulları’nın ileride Alanya, Silifke ve Selefke hattına inmelerinin ön adımıdır.
5. Moğollarla Nihai Çatışma
5.1. Moğol Valileri ile Açık Çatışma
Moğol darugaları Karamanoğulları topraklarında vergi ve asker toplamaya kalkınca Güneri Bey'in emriyle direniş örgütlendi.
Moğol birliklerinin sahadaki ilk yenilgilerinden biri bu bölgede gerçekleşti.
Bu olay Karamanoğullarını tüm Anadolu Türkmenlerinin gözünde “Moğol zulmüne karşı duran Beylik” konumuna yükseltti.
5.2. Selçuklu’nun Moğollarla Birlikte Cezalandırma Seferi
Selçuklu ve Moğol birleşik güçleri Ermenek–Larende üzerine sefer düzenledi.
Güneri Bey’in dağlık arazideki savunması sayesinde:
Karamanoğulları tamamen dağıtılamadı,
Güneri Bey birliklerini dağ geçitlerinde koruyarak çekilmeyi başardı,
Beylik varlığını sürdürdü.
Bu savunma, Karamanoğulları’nın tarih sahnesinden silinmesini engelleyen kritik dönüm noktasıdır.
6. Güneri Bey’in Ölümü ve Mirası
Güneri Bey’in siyasi ve askeri mirası:
1. Karamanoğulları’nın iç birliğini sağlaması,
2. Moğollara karşı ilk büyük Türkmen direnişini örgütlemesi,
3. Selçuklu sarayının Moğol yanlısı yapısına meydan okuması,
4. Toroslar’dan Akdeniz’e uzanan bölgesel hâkimiyet kurması,
5. Beyliği yok olmak üzereyken hayatta tutması.
Onun ölümünden sonra yerine geçen kardeşi/ailesi mensupları bu temelin üzerine daha sert ve saldırgan bir siyaset inşa edecektir.
Kısacası:
Güneri Bey, Karamanoğulları’nın kara bulutlarını dağıtan, beylik yıkılırken ayağa kaldıran kişidir.
Kara Oğuz