M.Ö. 1000'li yıllarda Karadeniz'den Çin sınırına kadar uzanan devasa coğrafyada hüküm süren İskitler (Sakalar), tarihin bilinen en eski Türk devlet yapılanmalarından biridir. Yaşam tarzları, atlı okçuluk kültürleri, kurgan adı verilen mezarları, dilleri ve sanatsal ögeleriyle erken dönem Türk tarihinin en önemli halkasıdır. Aynı dönemde doğuda tarımla uğraşan yerleşik Çin medeniyeti bulunuyordu. Aralarında binlerce kilometre mesafe olmasına rağmen bu iki güç, Doğu Türkistan (Tarım Havzası) toprakları ve tarihi İpek Yolu üzerinden hem ticari hem de askeri olarak karşı karşıya gelmiştir. Antik Çin kaynakları, bu savaşçı Türk komşularını "Sai" adıyla kaydetmiştir.
Türk-İskit boyları ile Çinliler arasında yüz binlerce askerin karşı karşıya geldiği çok büyük meydan savaşları yaşanmamıştır. İlişkiler daha çok göçler, askeri taktik transferi ve bozkır hakimiyeti şeklinde gelişmiştir:
Büyük Göç Dalgaları ve Hun Baskısı:
M.Ö. 2. yüzyılda, diğer bir büyük Türk devleti olan Hunlar (Hiung-nu) güçlenerek İskit Türklerini sıkıştırmaya başladı. Çin kaynaklarının aktardığına göre, soydaşları Hunların askeri baskısından kaçan İskit boyları yurtlarını terk ederek güneye, Hindistan ve Afganistan taraflarına göç etmek zorunda kaldı. Çin ordusu, Hunlara karşı savaşırken bu bölgelerdeki İskit Türk topluluklarıyla da karşılaşmış ve sınır güvenliği için onlarla diplomatik ilişkiler kurmuştur.
Çin Ordusunda Türk-İskit Devrimi: Çinliler ilk başlarda hantal savaş arabaları ve uzun cüppelerle savaşıyordu. Ancak İskit Türklerinin at üstünde hızla hareket ederek ok attığını görünce askeri sistemlerini tamamen değiştirdiler. M.Ö. 4. yüzyılda Çinli bir hükümdar, askerlerine Türk-İskit tarzı pantolon giymeyi, çizme giymeyi, ata binmeyi ve hareket halinde ok atmayı zorunlu kılan büyük bir askeri reform yaptı. Çinliler pantolon giymeyi ve ata binmeyi doğrudan İskit Türklerinden öğrenmiştir.
Zengin Ticaret ve İpek Yolu:
İskit Türkleri ve Çinliler arasında çok güçlü bir ticaret ağı vardı. İskitler Çin'e altın, kürk ve kaliteli savaş atları satıyordu. Karşılığında ise Çin'den ipek kumaşlar ve bronz aynalar alıyorlardı. Bugün Sibirya’daki Türk-İskit mezarlarında (Pazırık Kurganları) bulunan Çin ipekleri ve geleneksel Türk halı motifleri, bu ticaretin en net kanıtıdır.
İskit Türkleri ve Çinliler antik çağda birbirini derinden etkileyen iki büyük güç olmuştur. İskitlerin kadim Türk savaş tarzı olan atlı okçuluk, Çin'i askeri alanda çağ atlamaya ve ordusunu süvarilerden (atlı askerlerden) kurmaya zorlamıştır. Çin saray tarihçileri ise yazdıkları yıllıklarda İskit Türklerinin yaşamı, teşkilatçı yapıları ve göçleri hakkında bilgiler vererek, erken dönem Türk tarihinin aydınlatılmasına büyük katkı sağlamıştır. İki medeniyet, savaşmaktan ziyade İpek Yolu üzerinden kültürel ve ticari bir köprü kurmuştur.
Kaynaklar
Han Shu (Han Hanedanlığı Tarihi): Çin'in resmi antik devlet kayıtları (İskit Türklerinin göçlerini ve yaşamını anlatan en eski yazılı kaynak).
Prof. Dr. İlhami Durmuş (2007): İskitler (Sakalar), Genel Türk Tarihi Araştırmaları (İskitlerin Türk kökeni, kültürü ve sosyal yapısı üzerine en temel eser).
S. I. Rudenko (1970): Sibirya'nın Donmuş Mezarları: Pazırık Kurganları (İskit-Türk mezarlarından çıkan Çin ipeklerini ve Türk halılarını inceleyen bilimsel çalışma).
Nicola Di Cosmo (2002): Antik Çin ve Düşmanları (Çin ordusunun İskit-Hun tarzı pantolon ve atlı okçuluğa nasıl geçtiğini anlatan kitap).
Prof. Dr. Emel Esin (1978): İslamiyetten Önceki Türk Kültür Tarihi (Bozkır Türk kavimleri ve Çin etkileşimi üzerine).
Yeliz Kılıçaslan