Antik dönemde Akdeniz havzasındaki Yunanlılar, Romalılar ve Mısırlılar kumaşlara sarınmayı (tunik, toga veya etek giymeyi) bir medeniyet ölçütü sayıyorlardı. Ancak bozkırın çetin şartlarında, saatlerce at sırtında koşturan bir süvarinin etekle hareket etmesi imkansızdı.
Etek veya tunikle ata binildiğinde bacak içleri sürtünmeden dolayı tahriş olur, rüzgar ve soğuk havada vücut ısısı hızla düşerdi. Dahası, ani bir savaş manevrasında etek bağları süvariyi kısıtlardı.
İskit-Saka Türkleri, iki bacağı ayrı ayrı saran ve apış arası (ağ kısmı) ata binmeyi kolaylaştıracak şekilde geniş ve takviyeli dikilen pantolonu icat ettiler. Yunanlılar başlangıçta bu giysiyi tuhaf bularak İskit pantolonlarına "anaxyrides" adını vermiş ve bunu bir "barbar kıyafeti" olarak nitelendirmişlerdir. Ancak İskit süvarilerinin askeri üstünlüğünü gördükçe, önce kendileri benimsemiş, ardından tüm dünya bu tasarımı kopyalamıştır.
Arkeolojik Kanıtlar ve Görseldeki Kabartma
Bu tarihsel bilgi sadece varsayımlara değil, somut kazı sonuçlarına dayanır:
Yanghai Mezarları Örneği:
Bugün Doğu Türkistan'daki (Turfan bölgesi) Yanghai mezarlarında yapılan kazılarda, karbon-14 testleriyle yaklaşık 3.300 yıllık (MÖ 1300-1100) dünyanın en eski yün pantolonları bulunmuştur. Bu pantolonların üzerinde yer alan geometrik motifler ve dikiş teknikleri, İskit-Saka medeniyetinin dokuma teknolojisinde ne kadar ileri gittiğini gösterir.
Görseldeki altın/bronz kabartmada, hırçın bir atı sakinleştirmeye çalışan İskit savaşçısı tasvir edilmiştir. Savaşçının üzerindeki pantolonun hatları, vücuda oturuşu ve hareket özgürlüğü sağlayan dökümlü yapısı net bir şekilde seçilmektedir.
İskitler, pantolonun paçalarını içine sokabilecekleri, bileği saran deri çizmeler ve yumuşak tabanlı estetik ayakkabılar üretmişlerdir.
Altay Dağları'ndaki ünlü Pazırık Kurganlarında buzlar altında bozulmadan günümüze ulaşan İskit-Saka dönemi çizmelerinin alt tabanları bile renkli boncuklar, deniz kabukları ve asil hayvan motifleriyle süslenmiştir. Görseldeki ayakkabının modern bir tasarım gibi duran zarif dikişleri ve ayağı kavrayan estetik anatomik kalıbı, Türklerin deriyi sadece bir korunma aracı olarak görmediğini, ona sanatsal bir ruh üflediğini ("Bozkırın Kuyumcuları" unvanına yakışır şekilde) açıkça ispatlamaktadır.
Binlerce Yıllık Mirasın Modern Dünyadaki Yansıması
Bugün sabah uyandığımızda altımıza geçirdiğimiz sıradan bir pantolon ve ayağımıza giydiğimiz estetik bir ayakkabı, aslında binlerce yıl önce Avrasya bozkırlarında yaşamış olan asil İskit-Saka Türklerinin birer deha ürünüdür. Onlar, doğanın zorlu şartlarına karşı geliştirdikleri pratik çözümleri, Türk estetik anlayışıyla birleştirerek insanlığın ortak gardırobunu inşa etmişlerdir. Görseldeki o ince işçilikli kabartma, Türk kültürünün köklerinin ne kadar derin, zarif ve medeniyet kurucu olduğunu zamana meydan okuyarak günümüze taşıyan en asil vesikalardan biridir.
Kaynaklar
Prof. Dr. Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş (Türklerde giyim, kuşam ve deri işleme sanatının detaylı analizi).
Prof. Dr. İlhami Durmuş, İskitler, Akçağ Yayınları (İskitlerin etnik kökeni, Türk dünyası ile bağları ve sosyal yaşamı).
Dr. Mayke Wagner (2014 Kazı Raporu), Alman Arkeoloji Enstitüsü (DAI) - "Doğu Türkistan Yanghai Mezarlığı'nda Bulunan 3300 Yıllık Dünyanın En Eski Pantolonu ve Binicilik Teknolojisi".
Herodot, Herodot Tarihi (4. Kitap) - Antik Yunan gözüyle İskitlerin "iki bacağı ayrı saran" pantolonları ve yaşam tarzları.
Pazırık Kurganı Buluntuları Kataloğu, Hermitaj Müzesi Kayıtları (Donmuş İskit mezarlarından çıkan süslü deri çizmeler ve giysiler
Yeliz Kılıçarslan