Paleolitik Çağ (Eski Taş veya Yontma Taş Devri), günümüzden yaklaşık 2 milyon yıl önce başlayıp 12.000 yıl önce son bulan, insanlık tarihinin %99'unu kapsayan en uzun tarihi dönemdir. Bu dönem, ilk insan atalarının ortaya çıkışı, doğanın baskısı altında sürdürülen avcı-toplayıcı yaşam ve taştan ilk ilkel aletlerin yapımı ile karakterize edilir.
İnsanlar yalnızca avcılık ve yabani bitki/meyve toplayıcılığı ile beslenmiştir. Üretim (tarım) henüz başlamamıştır. Besin kaynaklarının takibi ve iklimsel zorunluluklar nedeniyle tamamen göçebe (konargöçer) bir yaşam sürülmüştür. Doğal sığınaklar olan mağaralar ve kaya altı sığınakları barınak olarak kullanılmıştır. Çakmaktaşı, obsidiyen, hayvan kemiği ve boynuzlar yontularak ilk el baltaları, mızrak uçları ve kazıyıcılar üretilmiştir. Klan veya büyük kalabalık aileler şeklinde, toplumsal tabakalaşma olmaksızın iş birliği içinde yaşanmıştır. Dönemin sonlarına doğru mağara duvarlarına av sahnelerini betimleyen ilk resimler çizilmiştir.
Paleolitik Çağ, teknolojik gelişime ve insan türlerinin evrimine göre üç alt döneme ayrılır;
Alt Paleolitik: İlk insan atalarının (Homo erectus vb.) ortaya çıktığı, kabaca yontulmuş ilk taş aletlerin (çoper, iki yüzeyli el baltaları) yapıldığı en uzun evredir.
Orta Paleolitik: Neandertal insan türünün baskın olduğu, iklimin sertleştiği ve taş işçiliğinde "Levallois" gibi daha gelişmiş yontma tekniklerinin kullanıldığı dönemdir.
Üst Paleolitik: Homo sapiens'in sahneye çıktığı, taş aletlerin yanı sıra kemik ve boynuz işçiliğinin geliştiği, sanatın (mağara resimleri ve heykelcikler) doğduğu evredir.
Türkiye'deki Önemli Paleolitik Merkezler;
Anadolu, coğrafi konumu ve buzul dışı kalması sebebiyle Paleolitik Çağ izleri açısından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir:
Karain Mağarası (Antalya): Türkiye'nin en önemli Paleolitik merkezidir ve çağın üç evresine ait kesintisiz tabakalaşma sunar.
Yarımburgaz Mağarası (İstanbul): Avrupa ve yakın doğu arasındaki göç yolları üzerinde yer alan, Türkiye'deki en eski yerleşim izlerinden birine sahip mağaradır.
Üçağızlı Mağarası (Hatay): Özellikle Üst Paleolitik döneme ait deniz kabuğundan yapılmış süs eşyaları, gelişmiş taş alet teknolojisi ve insan topluluklarının sembolik davranışlarına dair buluntularıyla öne çıkar. Anadolu'da modern insanın yaşam biçimi, teknolojisi ve kültürel gelişimi hakkında önemli bilgiler sunan merkezlerden biridir.
Birgül Filiz Aytar