Biz Üzeyir Mehdizadə adlı müğənnini məsxərəyə qoyduğumuz müddətdə o, başqa ölkələrdə stadionlar doldururdu. Və məsələ burada onun istedadından çox tələbatla bağlıdır. Üstəlik, məlum oldu ki, bizim “zövqsüz” və “bayağı” hesab etdiyimiz ifaçıların arasında o, demək olar ki, yeganə mədəni davranış nümayiş etdirən şəxsdir.
Düşündüm ki, dünənki efirin qəhrəmanları kimi nalayiq ifadələr işlədən bir nəfərdənsə, Üzeyir kimi yüz “zövqsüz” ifaçı daha yaxşıdır.
Bilirsinizmi, mən nə düşünürəm? Görünür, burada musiqi zövqü əsas məsələ deyil. Mədəniyyət insanın daxilindən gəlməlidir. Bəziləri pul qazanmaq naminə, hətta bütün dünyanın gözü qarşısında öz simasını itirməyə hazırdır. Çünki intellektual inkişaf və tərbiyə onlara başqa seçim imkanı vermir; belə olan halda şəxsiyyət və özünə hörmət haqqında danışmaq çətindir. Digərləri isə öz dəyərini anlayır, ləyaqət və qürur hissinə malikdir və ruhunun qiymətini pulla ölçmür.
Baş verənlərin əsas səbəblərindən biri təhsil sistemidir. Problemin kökü müğənnilərdə deyil. O, daha dərindir — zövqün və düşüncə tərzinin uşaqlıqdan necə formalaşmasındadır.
Əgər təhsil sistemi bu qədər zəifləməsəydi, əgər məktəbdə insanlara ədəbiyyat oxumaqla mədəniyyət aşılanmağa davam edilsəydi, mənzərə fərqli ola bilərdi.
Biz 70–80-ci illərin uşaqları bəlkə də məktəbdə dünya ədəbiyyatının qəhrəmanlarının mənəvi keyfiyyətlərini və davranışlarını təhlil edən son nəsilik. Tarixi maraqla öyrənirdik. Müəllimlər şagirdlərlə övladları kimi ünsiyyət qurur, yaxşı ilə pisi izah edirdilər.
Mən hələ də bütün teoremləri, fizika qanunlarını, ölkələri və paytaxtlarını, hətta kimyəvi elementlərin valentliklərini əzbər xatırlayıram. Mən dizaynerəm, etiraf edim ki, bunların çoxu peşəmdə birbaşa lazım deyil. Amma məhz məktəbin verdiyi bu dünyagörüşü mənə daxili inam qazandırıb.
Bəli, ailə də mühüm rol oynayır. Mən mütaliəni sevən bir ailədə böyümüşəm və məktəbə getməzdən əvvəl oxumağa başlamışam. Çünki həyatımın ilk qəhrəmanı olan böyük qardaşım kitabı əlindən yerə qoymazdı.
Düşünürsünüz ki, biz “kitab qurdu” olmuşuq? Xeyr. Biz 90-cı illərin adi uşaqları idik. Bir az dəcəl, amma əsla savadsız və düşüncəsiz yox.
Bu günün əsas problemini, ilk növbədə, təhsil sistemində görürəm. TikTok-da vulqar obrazlara hədiyyələr göndərən milyonlarla insan hansısa abstrakt kütlə deyil bu, cəmiyyətin bir hissəsidir və bugünkü bazar tələbatını məhz onlar formalaşdırır.
Uşaqlarım adi dövlət məktəbində oxuyurlar. Yaxşı məktəbdir rüşvətsiz, təmiz və nizam-intizamlı.
Amma universiteti yeni bitirmiş, özü də dar dünyagörüşünə malik gənc müəllimlər işə qəbul olunursa, direktor nə edə bilər? Onlar uşaqlarımıza hansı mədəniyyəti, hansı baxışı aşılaya bilərlər?
Bəli, hamını bir anda mədəni və savadlı etmək mümkün deyil. Axı biz 10 milyonluq ölkəyik.
Ciddisiniz?
Bunu Yaponiyaya, Çinə, Cənubi Koreyaya deyin.
10 milyon həmin ölkələrin əhalisi ilə müqayisədə böyük rəqəm deyil.
Heç olmasa yarısını qaranlıqdan çıxarmaq olmazmı? Olar.
Lakin dərin təhsil uzunmüddətli investisiyadır, biz isə qısamüddətli qazanc dövründə yaşayırıq.
Savadsız yox, savadlı millət hadisələrə ayıq baxa bilir. Sual budur: bizə bu lazımdırmı?
Ləman Əskərova
TEREF