İkisi birlikte Mezopotamya tarihinin “alfa ve omega”sı gibidir: Biri imparatorluk fikrini doğurdu, diğeri onu kurtarıp olgunlaştırdı.
Sargon (MÖ 2334-2279), tarihin ilk imparatorudur. Kiş’te sıradan bir ailede doğmuş, efsaneye göre bebekken sepete konularak Fırat’ta yüzdürülmüş, bahçıvan tarafından bulunup büyütülmüştür. Kiş kralının sakisi olmuş, sonra isyanla tahta geçmiş ve bütün Sümer şehir devletlerini yenerek Mezopotamya’yı ilk kez tek bayrak altında birleştirmiştir. Başkenti Akad olan Akad İmparatorluğu’nu kurmuş, bronz silahlı ve bileşik yaylı profesyonel orduyla Akdeniz’den Basra Körfezi’ne kadar seferler yapmıştır. Yaklaşık 55 yıl hüküm sürmüş, ölümünden sonra oğulları ve torunu Naram-Sin devrinde imparatorluk zirveye ulaşmış, kısa süre sonra ise yıkılmıştır. Sargon, farklı halkları merkezi bir devlette birleştiren ve “imparator” unvanını taşıyan ilk kişi olarak tarihe geçmiştir.
Ur-Nammu (MÖ 2112–2095), Üçüncü Ur Hanedanı’nın kurucusu ve Mezopotamya’nın en önemli krallarından biridir. Sümer şehri Ur’u başkent yaparak dağınık Sümer ve Akad şehir devletlerini tek bir çatı altında birleştirmiş, güçlü bir merkezi devlet kurmuştur. Dünyada bilinen ilk yazılı kanunlar olan “Ur-Nammu Kanunları”nı hazırlatarak hukukun temelini atmış, Hammurabi’den yaklaşık 300 yıl önce adalet sistemini kodifiye etmiştir. Dev bir inşaat hamlesi başlatmış; Ur’daki görkemli Ziggurat (Etemenniguru) ile Nippur, Uruk, Eridu ve Larsa’daki tapınakları, kanalları ve surları inşa ettirmiştir. Bürokrasiyi düzenlemiş, standart ölçü-ağırlık birimleri getirmiş, vergi ve yazışmaları sistemleştirmiştir. Yaklaşık 18 yıl hükümdarlık yaptıktan sonra muhtemelen bir savaşta öldü; yerine oğlu Şulgi geçerek devletin altın çağını devam ettirdi. Ur-Nammu, hem ilk kanun koyucu hem de Sümer Rönesansı’nın mimarı olarak tarihe geçmiştir.
Köksal Bey
TEREF