Rönesans resminde, bazen gözün göremediğini sanatın dili söyler.
Leonardo da Vinci’nin Son Akşam Yemeği tablosu da tam böyle bir eser…
Büyük jestlerin değil, küçük işaretlerin tablosu. Fakat ilginçtir, 1520’de Giampietrino tarafından yapılan kopyada öyle bir detay belirginleşir ki, belki de ihanetin kendisinden daha güçlü bir anlatı taşır.
O detay Judas’ın devirdiği tuzluk...
Bakınca sıradan bir el hareketi gibi görünüyor.
Oysa Hristiyan ikonografisinde tuz, yalnızca bir baharat değildir.
Sadakati, sözleşmeyi, dostluğu,
Bolluğu, bereketi,
Kutsal bağı temsil eder.
Bu yüzden masada tuzun devrilmesi, sıradan bir masum kazadan öte, bağın kopuşu, ilişkinin bozulması ve sadakatin çöküşü olarak okunur.
Giampietrino’nun kopyasında Judas’ın koluyla tuzluğu devirmesi, işte tam bu anlama gelir.
İhanet başlamıştır.
Tuz dökülmüştür.
Bağ bitmiştir.
Leonardo’nun orijinalinde bu sahne, freskin yıpranmış yapısından dolayı seçilemez, hatta bazı sanat tarihçileri bu nedenle Giampietrino’nun çalışmasını, orijinal kompozisyonun “büyük bir büyüteçle okunmuş hali” olarak görür.
Kopya, ustanın niyetini görünür kılar.
Judas’ın yüzündeki kasvet, elinin kontrolsüz hareketi, dökülen tuz…
Bunlar bir araya gelince tablo bize şunu söylüyor.
İhanet, önce masada başlar.
Ve masada dökülen tuz, dökülen güvenin sessiz hikâyesidir.
Bugün hâlâ ilişkiler çöktüğünde, dostluk bozulduğunda “aramıza tuz döküldü” denir ya…
O deyimin resimleşmiş hâli budur işte.
Bir insanın içinden geçen karanlık, bazen bir tuzluk devirmesi kadar sükûnetli, bir masa üzerindeki birkaç tanecik kadar sessizdir.
Ama sanat, sessizliği bile konuşturur....
Hüseyin Canik Alat.
TEREF