İki böyük imperiyanın kiçik bir dağ xalqını məhv etmək üçün birləşdiyi, tarixin ən dramatik mübarizələrindən birini bilirsinizmi?Mərakeşin şimalındakı sərt Rif dağlarında yaşayan yerli bərbərlər əfsanəvi lider Əbdülkərim əl-Xəttabi rəhbərliyi ilə İspaniya işğalına qarşı ayağa qalxdılar. Xəttabi sadə dağlılardan ibarət nizami bir ordu yaratdı, partizan taktikası tətbiq etdi və müstəmləkəçilərə qan udduraraq müstəqil "Rif Respublikası"nı qurdu! Onun tətbiq etdiyi unikal tunel qazma və qəfil basqın taktikaları sonralar Mao Zedong və Çe Qevara kimi məşhur liderlərin hərbi strategiyalarına birbaşa təsir göstərdi.Müharibənin gedişatını dəyişən və insanlığın qaranlıq səhifəsinə çevrilən şok hadisələr isə bunlardır:
Anval döyüşü və İspaniyanın rüsvayçı məğlubiyyəti:
1921-ci ildə baş verən Anval döyüşündə Əbdülkərim əl-Xəttabi müasir silahlarla təchiz olunmuş nəhəng İspaniya ordusunu darmadağın etdi. İspanlar minlərlə əsgər itirdi, böyük miqdarda silah-sursat və hətta hərbi təyyarələri bərbərlərə qənimət qoyaraq geri çəkildi. İspaniya tarixində bu hadisə "Anval fəlakəti" kimi qaldı.
İki imperiyanın qorxulu ittifaqı:
Rif Respublikasının getdikcə güclənməsi və digər müstəmləkələrə nümunə olması Fransa və İspaniyanı qorxuya saldı. Təkbaşına tab gətirə bilməyən İspaniyanın köməyinə Fransa yetişdi. İki supergüc yüz minlərlə əsgər, tank və ağır artilleriya ilə kiçik Rif xalqının üzərinə hücuma keçdi. Hətta tarixdə ilk dəfə tankların və kütləvi hərbi aviasiyanın eyni vaxtda istifadə edildiyi amfibiya (dənizdən quruya) desant əməliyyatı da məhz burada reallaşdı.
Xardal qazı ilə törədilən kimyəvi cinayət:
Bütün hərbi üstünlüklərinə baxmayaraq, bərbərlərin dağlardakı dirənişini qıra bilməyən müstəmləkəçilər ən çirkin yola əl atdılar. Beynəlxalq hüququ və Birinci Dünya Müharibəsindən sonra qoyulan qadağaları tamamilə tapdalayaraq, Rif bölgəsinə kütləvi şəkildə qanunsuz kimyəvi silah – xardal qazı yağdırdılar. Təyyarələrlə atılan bu zəhərli qaz təkcə döyüşçüləri deyil; mülki əhalini, kəndləri, su qaynaqlarını və bazarları hədəf aldı. Minlərlə günahsız insan dəhşətli yanıqlar və boğulmalar içində can verdi, bölgənin ekologiyası isə onilliklər boyu zəhərləndi.Bu amansız, qeyri-bərabər və kimyəvi hücumlar qarşısında xalqının tamamilə məhv olmasını istəməyən Əbdülkərim əl-Xəttabi 1926-cı ildə təslim olmağa məcbur oldu və sürgünə göndərildi. Rif Respublikası süqut etsə də, onların göstərdiyi bu qəhrəmanlıq bütün dünyada müstəmləkəçiliyə qarşı mübarizənin ən parlaq məşəllərindən biri oldu.
Elsen Telebe