Bir aydan bundan əvvəl rəsmin "əvvəl və sonra" versiyalarını nəzərdən keçirirdim https://www.facebook.com/61579250429999/posts/122150429522975014/?app=fbl. Bir neçə mesaj aldım ki, yalnız fraqmentləri deyil, bütün dövrü əhatə etməliyəm. Məntiqlidir. Axtarırdım, diqqətim yayındı və bu gün xatırladım. Paylaşıram; düzünü desəm, axtardım, amma sadəcə unutdum.

Vasili Vasilyeviç Vereşşaqin, "Hindistan üsyanının Britaniya tərəfindən yatırılması."

Rəsm 1884-cü ildə Vereşşaqinin Hindistana ikinci səfəri zamanı çəkilib. Əsərdə 1857-ci ildə "şeytan küləyi" və ya "top səpələməsi" kimi tanınan bir üsuldan istifadə edərək Sikh üsyançılarının qırğını təsvir olunur.
Müəllifin özündən: "Onlar ölümdən qorxmurlar və edam onları qorxutmur; lakin çəkindikləri, qorxduqları şey, ali hakimin qarşısına natamam, korlanmış vəziyyətdə, başsız, qolsuz, əzasız çıxmaq zərurətidir və top atəşi ilə edam edildikdə nəinki ehtimal olunan, hətta qaçılmaz olan da məhz budur. ...
Diqqətəlayiq bir detal: cəsəd parçalanarkən, bütün başlar, gövdədən qoparılaraq, spiral şəklində yuxarı uçur. Təbii ki, sonra onlar birlikdə basdırılırlar, bu və ya digər bədən hissəsinin sarı bəylərdən hansına aid olduğuna dair ciddi fərq qoyulmur. Təkrar edirəm ki, bu hal yerli sakinləri çox qorxudur və xüsusilə vacib hallarda, məsələn, üsyanlar zamanı top atəşi ilə edamın tətbiq edilməsinin əsas səbəbi idi.

Avropalı üçün yüksək kasta mənsub bir hindlinin sadəcə aşağı kasta mənsubuna toxunmaq məcburiyyətində qalmasının dəhşətini anlamaq çətindir: öz xilas şansını bağlamamaq üçün özü yuyunmalı və sonra sonsuz qurbanlar verməlidir. Həmçinin, məsələn, mövcud rejimdə dəmir yolunda hər kəslə dirsək-dirsək oturmaq dəhşətlidir - və burada, nə çox, nə az, nə də çox, bir brahmanın başının üç ipi ilə birlikdə bir pariahın onurğasının yanında əbədi dinclikdə yatması baş verə bilər - brrr! Bunun düşüncəsi hətta ən sadiq hinduların belə ruhunu titrədir! Bunu çox ciddi deyirəm, tam əminliklə deyirəm ki, həmin ölkələrdə olmuş və ya təsvirlərdən qərəzsiz şəkildə araşdırmış heç kim mənimlə mübahisə etməyəcək."
Yeri gəlmişkən, bu metod Hindistanda, hətta Britaniyadan əvvəl, Böyük Moğol ordusunda istifadə olunurdu.
Şəxsən mən Jül Vernin "Dənizaltı 20.000 Liqa" əsərində oxşar bir şey oxumuşam. Personajlardan birinin qohumları olan Dakkar bu şəkildə edam edilib. Yalnız yetkinlik yaşımda öyrəndim ki, orijinalda Kapitan Nemo yunan üsyançılarına deyil, polyak üsyançılarına kömək edib. Rus dilinə tərcümədə isə məlum səbəblərə görə polyaklar yunanlar ilə əvəz olunub.
Və daha da irəli gedərək, Qriqori Otrepyev (yalançı Dmitri) yandırılıb, külü topa doldurulub və atəş açılıb... Bu edamın dini bir mənası olub-olmadığını bilmirəm, amma köhnə günlərdə belə hərəkətlər adi hal idi.
Rəsmin harada olduğu 1891-ci ildən bəri məlum deyil.
Polad Qələm