"Son dərəcə məxfi. <<31 may 1928>>
Özbək milli ziyalıları arasında şovinizmin inkişafı və böyüməsi ilə bağlı kəşfiyyat və sənədli məlumatların xülasəsi"...
...Şeir: Ənvər Paşanın ölümü ilə bağlı. (Azadlıq uğrunda həlak olan qəhrəmanlar üçün mərsiyə):
- "Ruslar dəbdəbəli restoranlarda ziyafət verir, öz iradələrini dəbdəbəli ofislərdən diktə edirlər, özbək kəndlisi isə çarıq heyvanları olmadan öküz kimi işləyir, bir yük omax daşıyır.
Ruslar dəbdəbəli ofislərində zəhmətkeşlərin payından daha çox şey qoparmaq üçün plan qururlar.
Bu vəziyyət qədim zamanlardan bəri davam edir. Eyni zülm, eyni zorakılıq.
Dağlarda:
Fərqanənin ən ucqar yüksək dağında belə zəng səsi eşidilir. Əlbəttə ki, vəhşi qayalar bu səsə öyrəşib. Amma qulaqlarım bu səslərə çox vəhşidir. Zəng səsinə dözə bilmirəm. Həm Qərbin, həm də Şərqin hökmranlığından azad olmağa çağıran azana ehtiyacım var. Azadlıq! Düzdür!"
3) Çulpan özbəklərin qiymətləndirilməsində:
Aybək, özbək, partiya üzvü:
- "Çulpan əsl şairdir - millətinin kədərinin tərənnümüdür: o, məzlum dövlətin və millətinin təsiri altında yazıb."
- "O, ölkənin məzlum vəziyyəti haqqında yazırdı, milli şeirlər yazır, mühitinin ruhu ilə yazır, əsl özbək şairi kimi, şeirlərində xalqının məzlum vəziyyəti haqqında ağrı ilə danışır. Yalnız xarici millətçilik ona qarşı hücumlara icazə verə bilər."
…… 2-ci Departamentin komissarı. VOOGPU: (Pavlov)
Düzgün [imza]."
Nurlan Saltayev
TEREF