ÖN SÖZ.
Hər aparılan müharibələrin özünün fəsadları olur. Bunlar resurslar, dağıntılar insan itgiləri və fiziki itirilmiş lakin hələ də ayaq üstələrdir. Sonuncu kateqoriya ən ağırıdır. Çünki əsasən döyüş çölündən sağ insan çıxmır- ayaqda olsa belə. Müharibə məfhumu əlinə ilk silahını alıb ,atəş açandan sonra həyatının ən silinməz səhifəsidir. Hələ dünya tarixində müharbə məfhumunu unuda bilən və tam reabilitasiya olunub cəmiyyətə qayıdan görməmişəm. Əyər yoxlamaq istəsəniz, ən sağlam düşündüyünüz 2-3 Qazini bir stolda əyləşdirib onlara Kantın nəzəriyyəsindən danışın. Heç 3 dəqiqə keçməz ki həmən 3 nəfər hər şeyi səngərlə ,müharibə ilə bağlayaraq bu xəttlə danışarlar. Bilirsiz niyə? Çünki insanların genində bir müharibə məfhumu yaşayır.
İllər əvvəl hələ Vətən savaşının ilk fazasından sonrakı atəşkəs dövründə göydən çoxlu yağış yağdı və münbit bir məkanda və məcazi mənada torpaqlarda göbələk kimi Veteran təşkilatları yarandı. bunlar Qeyri Hökumət Təşkilatı kimi qeydə alınaraq,nizamnaməsində əzasən "müharibə iştirakçılarının problemləri-qayğıları "" kimi vəzifələr yazıldı. Amma əfsuslaar olsun ki 100 lərlə təşkilatlardan bəlkə 10 "müharibə iştirakçısı və Qazi "nədir deyə təsəvvürü oldu. Hələ o zaman bu təşkillatlar açığı danışaq ki bir birinə əks olaraq fəaliyyətdə olub,özlərinin mənfəəti üçün çalışdılar. Nə hökumət qarşısında "Qazi və Veteranların" məsələləri üçün qanun layihəsinə təklif verib keçirə bildilər. nə də özləri resurslarını toplayıb hansısa bir uğura imza ata bildilər. QHT qrantları və bu qrantların xərclənməsi üçün KİV lərdə ,sosial şəbəkələrdə lüzumsuz və məqsədi bəlli olmayan tədbirlər, bayağı toplanışlar və şəkilçəkdirmələr. Amma əsasında belə olmamalı idi. Başqa dövlətlərin təcrübəsinə baxsaq,Azərbaycanın veteran təşkilatları ögey və savadsız bir kolxoz olaraq tarixin kitabında səhifəsi olmayacaq.
BAŞQA DÖVLƏTLƏRİN TƏCRÜBƏSİ.
Avropa və Amerikanın veteran təşkilatları özəl-dövlət tərəfdaşlığı prinsipi əsasında fəaliyyət göstərir. Burada dövlət qurumları əsas güzəştləri təmin edir, geniş qeyri-hökumət təşkilatları (QHT) şəbəkəsi isə sosiallaşma, psixoloji yardım və qanunvericilik lobbiçiliyini öz üzərinə götürür.Qərb modelinin əsas fərqi — nəhəng maliyyələşdirmə miqyası, veteran lobbisinin güclü siyasi təsiri və keçmiş hərbçilərin biznesə inteqrasiyasına yönəlmiş xüsusi diqqətdir.ABŞ təcrübəsi: Güclü dəstək sənayesiABŞ-da dövlət nazirliyi və Konqres tərəfindən akkreditə olunmuş müstəqil təşkilatlara bölünən, dünyada ən genişmiqyaslı dəstək sistemi qurulub.Veteran İşləri Departamenti (VA): Pentaqondan sonra ABŞ-ın ikinci ən böyük nazirliyidir. O, yüzlərlə xəstəxananı idarə edir, ömürlük tibbi xidmətə, 0% ilkin ödənişlə xüsusi veteran ipotekalarının verilməsinə və əlilliyə görə müavinətlərin ödənilməsinə cavabdehdir.Ən böyük QHT-lər (Amerika Legionu, VFW): The American Legion (2 milyondan çox üzvü var) və Veterans of Foreign Wars kimi təşkilatlar Konqres yanında rəsmi statusa malikdirlər. Onlar güclü siyasi lobbi rolunu oynayır və veteranların istənilən universitetdə təhsil haqqını ödəyən "GI Bill" kimi qanunları təşviq edirlər.Biznesə inteqrasiya və franşizalar: ABŞ-da veteran olmaq sahibkar üçün nüfuzlu bir statusdur. Güzəştli kreditləşmə proqramları (SBA) fəaliyyət göstərir, dövlət müqavilələrində isə əlil veteranların sahib olduğu şirkətlər üçün məcburi kvotalar (təxminən 3%) var. Nəticədə, ABŞ-da veteranlara məxsus 2,5 milyondan çox şirkət fəaliyyət göstərir.Xeyriyyə klubları (Veteran’s Club, Team Rubicon): Kiçik QHT-lər özəl ianələr və qrantlar hesabına maliyyələşir. Onlar asudə vaxtı təşkil edir, idman vasitəsilə TSSB (travma sonrası stress pozuntusu) ilə mübarizəyə kömək edir və veteranları təbii fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılmasına cəlb edərək onlara cəmiyyətə lazımlı olduqlarını yenidən hiss etdirirlər.Avropa təcrübəsi: Desentralizasiya və sosial təminatlarAvropa ölkələrində veteran təşkilatları ABŞ-dakı qədər böyük siyasi çəkiyə malik olmasalar da, dövlətlərin sosial sisteminə dərindən inteqrasiya olunublar.Böyük Britaniya (Royal British Legion): Ölkənin əsas veteran təşkilatıdır. Hər il məşhur "Xaşxaş yığımı" (Poppy Appeal) kampaniyasını keçirərək on milyonlarla funt-sterlinq dəyərində özəl ianə toplayır. Bu vəsait birbaşa maddi yardıma, evlərin əlillərin ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmasına və ixtisaslaşdırılmış qocalar evlərinin saxlanılmasına yönəldilir.Almaniya (Almaniya Hərbi Qulluqçuları Birliyi — DBwV): Keçmiş və hazırda xidmət edən hərbçilər üçün daha çox həmkarlar ittifaqı kimi çıxış edir. Təşkilat veteranların ehtiyata buraxılarkən əmək hüquqlarını müdafiə edir, pulsuz hüquqi yardım göstərir və dövlətin tibbi həmçinin peşəkar yenidən hazırlıq xərclərini tam ödəməsinə nəzarət edir.Fransa (Veteranların Milli Ofisi — ONACVG): Müdafiə Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən, lakin veteran assosiasiyaları ilə birgə idarə olunan dövlət qurumudur. Veteranlara vergi güzəştləri, pensiyaya əlavələr və dövlət tərəfindən himayə hüququ verən rəsmi status ("kombatant kartı") təqdim edir.Qərbdə fəaliyyətin əsas istiqamətləriLobbiçilik: Qanun layihələrinin hazırlanması və parlamentlər vasitəsilə təşviq edilməsi.Tibbi müşayiət: Əlavə sığorta, protezləşdirmə və reabilitasiya.Psixoloji yardım: İntiharların qarşısının alınması proqramları, TSSB ilə iş, "bərabərdən-bərabərə" dəstək qrupları.Peşəkar keçid: İT ixtisaslarına, mülki menecmentə yenidən hazırlıq və biznesin açılmasına köməklik.
Bax belə. Sizlərin sayğısız və gərəksiz bir təşkilat olmanızın suçu və günahı kimdədir?
Özünüz cavabını yaxşı bilirsiniz-ətrafınız da !
Абузер Абилов, ehtiyatda olan zabit