"Midiya eramızdan əvvəl VIII əsrə qədər tamamilə turan mənşəli idi. Burada yaşayan xalqın dili bu günə qədər öyrənilmiş turan dilləri arasında ən yaxşı tanınan nümunələrdən biri sayılırdı. Həmin dövrdə paytaxtı Xаqmatana (Ekbatana) olan bu əraziyə iran mənşəli midiyalılar gəlib yenidən hakimiyyət qurdular.
Buna baxmayaraq, iranlılar az sayda olub əsasən hakim təbəqəni təşkil edirdilər. Əhəmənilər dövründə isə xalqın böyük hissəsi hələ də öz qədim dilində danışırdı və bu dil Fars şahlarının sarayında rəsmi dillərdən biri kimi istifadə olunurdu.
Turan Midiya yalnız dilini deyil, özünəməxsus düşüncə və inanclarını da qoruyub saxlamışdı. O, Zərdüşt dininin ikili dünyagörüşünə qarşı uzun müddət mübarizə aparmışdır. Bu yerli inanclar zamanla iran mənşəli fəthçilərin dini baxışları ilə qarışaraq maqizm adlanan dini sistemi formalaşdırdı. Bu sistem uzun müddət, hətta Persiyanın özündə belə, saf mazdaizmin yayılmasına təsir göstərmişdir."
"Histoire ancienne de l'Orient jusqu'aux guerres médiques"
Fransua Lenorman (fr: François Lenormant; 1837-1883) fransız assurioloqu, antropoloqu, arxeoloqu, tarixçisi, incəsənət tarixçisi, numizmatı və kitabxanaçısı; Sorbonna professoru. Fransa Yazılar və Gözəl Məktublar Akademiyasının üzvü.
"Мидия вплоть до VIII века до н. э. оставалась полностью туранской; её население говорило на языке, который представляет собой один из наиболее хорошо изученных на сегодняшний день типов языков этой группы. Именно в этот период в стране, столицей которой была Хагматана (Экбатана), произошло восстановление власти собственно мидян иранского происхождения.
Однако и после этого вторжения иранцы составляли лишь малочисленный господствующий слой. Во времена Ахеменидов основная масса населения продолжала говорить на своём древнем языке, который был признан одним из официальных языков канцелярии персидских царей.
Туранская Мидия сохранила не только свой язык, но и собственный духовный облик. Она ещё очень долго, с переменным успехом, сопротивлялась дуализму религии Заратуштры. Её особые верования проникли и в среду завоевателей иранского происхождения и, смешавшись с их религиозными представлениями, породили систему магизма, которая на протяжении длительного времени — даже в самой Персии — уравновешивала влияние чистого маздеизма."
Франсуа Ленорман (фр. François Lenormant; 1837—1883) — французский ассириолог, антрополог, археолог, историк, искусствовед, нумизмат и библиотекарь; профессор в Сорбонне. Член французской Академии надписей и изящной словесности.
https://www.mediterranee-antique.fr/.../T_1/HAO_121.htm
Nigar Novruzova