Şəmsəddin İtaki 1572-ci ildə dövrün elm mərkəzlərindən biri olan Şamaxıda dünyaya gəlmişdir.
8-05-2026, 09:14

Şəmsəddin İtaki 1572-ci ildə dövrün elm mərkəzlərindən biri olan Şamaxıda dünyaya gəlmişdir. O, tibb, fəlsəfə, tarix, riyaziyyat və astronomiya kimi bir çox elm sahəsində araşdırmalar aparmışdır. Şəmsəddin İtaki Osmanlı İmperatorluğunda ilk rəngli, şəkilli və türkcə qələmə alınan “Təşrihi-Əbdan” (İnsan Bədəninin Anatomiyası) adlı əsərin müəllifidir. O, bu əsərini 1632-ci ildə ömrünün sonlarına yaxın tamamlamışdır. Şəmsəddin İtaki bu əsərində Roma-Yunan elmi ilə Türk elmini bir araya gətirmiş, bu əsəri ilə hələ XVII əsrin əvvəllərində neyroanatomiya (insan beyninin anatomiyası) və embriologiya (rüşeymin və ya embrionun inkişafını öyrənən elm sahəsi) elminin əsasını qoymuşdur.
Tale elə gətirmişdir ki, Şəmsəddin İtaki daha çox Osmanlı diyarında tanınmış, elmi meyvələrini 17-ci əsrin qabaqcıl Osmanlı həkimlərindən biri kimi qələmə almışdır. Şirvanda dünyaya gələn bu anatom-həkimin daşıdığı İtaki adı onun türk dilinfə yazdığı şeirlərində istifadə etdiyi təxəllüsüdür.
latın əlifbasına çeviri...
Cümle vücudumuzda bulunan a‘zânın her biri
insanın vücudunda olan kemiklerin ve sinirlerin
ve damarların tertibi üzre yaratılmışdır.
Bu a‘zânın her birinin kendine mahsus vazifesi vardır.
Eğer bunlardan biri noksan olsa, bedenin nizamı bozulur.
Mesela kemiklerin birbiriyle rabıtası mafsallar iledir.
Ve bunların hareketi sinirler vasıtasıyladır.
Damarlar dahi kanın cereyanına sebep olur.
Ve bu cümle a‘zâ hikmet üzre tertib olunmuştur.
Eğer birinde fesad vaki olsa, sair a‘zâ dahi müteessir olur.
Ve bedenin kuvveti za‘fa uğrar.
Vasif Efendi
TEREF

