1922. Kurtuluş Savaşı'nın en kritik günleri. Mustafa Kemal ve silah arkadaşları cephede kan dökerken, Saray Hükümeti arka kapılardan düşmanla pazarlık yapıyordu.
Ama bu sefer ihanet, bir saray odasında değil, sıradan bir evin köşesinde bırakılmış bir valizle gerçekleşti.
** OLAY NASIL GELIŞTI?**
TBMM Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal Tengirşenk, başkanlığında bir heyet kurdu. Hedefin Roma, Paris ve Londra. Amaç: Misak-ı Millî'yi savunmak, Türk davasını Avrupalı muhataplara anlatmak, barış görüşmelerinde Ankara'nın tezini masaya taşımak.
Heyet önce İstanbul'a uğradı. Heyetten kâtip Kemal Bey, eşinin babasının evinde kalıyor, heyetin getirdiği gizli belgeleri içeren valiz de bu evdeydi. Kemal Bey iki gün o eve uğramadı.
İşte tam o boşlukta Saray harekete geçti.
Vahdettin'in hafiyeleri gece gizlice eve girdi, valizi açtı. İçindeki altı adet gizli belgenin fotoğraflarını çektirdi, sonra valizi fark ettirmeden yerine bıraktı. Fotoğraf kopyaları ertesi gün emektar bir mabeyinci aracılığıyla İngiltere Yüksek Komiserliği baş tercümanına teslim edildi.
** BELGELERİN İÇİNDE NE VARDI?**
En önemli belgeler arasında Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa'nın Yusuf Kemal Bey'e gönderdiği bir mektup, heyete rehber olması için hazırlanmış özel yönergeler ve Asya'daki İslam devletleriyle yapılan antlaşmalar bulunuyordu.
Yani Türkiye'nin tüm diplomatik kartları, Londra'ya varmadan önce düşmanın eline geçmişti.
─────────────────────
**📬 İNGİLİZ ARŞİVLERİNDE NE YAZIYOR?**
İngiltere'nin İstanbul'daki diplomatik temsilcisi Sir Horace Rumbold, bu belgeleri İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Curzon'a 7 Mart 1922 tarihli 232 sayılı gizli yazıyla iletti.
İngiliz Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Francis Osborne, 14 Mart'ta şu notu düştü: "Padişah, Yusuf Kemal'in valizinden çalınan belgelerin suretlerini bize göndermekle (İstanbul'la Ankara arasındaki ilişkilerin durumunu) en iyi biçimde gösteriyor."
İtiraf, bizzat İngilizlerden geldi. Belge, kendi arşivlerinden çıktı.
Vahdettin, 13 Ocak 1922'de gizlice Prens Sami'yi İngiliz Yüksek Komiseri'ne göndererek "Ankara'nın otoritesi yerine kendi otoritesini kurmak için İngiltere'nin manevi desteğini sağlamak istediğini" bildirmişti.
Valiz olayı tek başına bir vaka değildi. Bu, sistematik bir işbirliğinin halkasıydı.
Vahdettin, Kurtuluş Savaşı boyunca İngilizlerin bir dediğini iki etmedi. İngilizler de Ekim 1920'de, Padişah Vahdettin kişisel olarak tehlikeye girerse onu korumak için ellerinden geleni yapacaklarına söz vermişlerdi.
**⚖️ TARİHİN HÜKMÜ**
Bir yanda Mustafa Kemal — boyununda idam fermanıyla cephe cephe koşan, milletini kurtarmak için ölümü göze alan komutan.
Diğer yanda Vahdettin — o komutanın gizli belgelerini çaldırıp işgalciye teslim eden, kendi milletinin kurtuluş planını düşmanın masasına koyan son padişah.
Büyük Zafer, sarayın desteğiyle değil —
Sarayın ihanetine rağmen kazanıldı.
─────────────────────
* Kaynak: İngiliz Dışişleri Arşivleri, Sir Horace Rumbold'un 7 Mart 1922 tarih ve 232 sayılı gizli yazısı / Salahi R. Sonyel, "Gizli Belgelerle Mustafa Kemal, Vahdettin ve Kurtuluş Savaşı"*
Tarih Gelecektir