Hurrilər ― qədim Yaxın Şərqdə, əsasən e.ə. III minillikdən başlayaraq e.ə. II minilliyə qədər yaşamış bir xalq. Onlar Mesopotamiya, Anadolu və Şimali Suriyanın bəzi bölgələrində məskunlaşmışdılar.
Hurrilər regionda yaranan və inkişaf edən digər böyük sivilizasiyalar – Şumerlər, Akkadlılar, Hetər, Babililər, Assurlular və Misirlilər – ilə sıx əlaqədə olmuş, həm müharibələr, həm də diplomatik münasibətlər çərçivəsində təsir göstərmişlər.
Hurrilər qədim Yaxın Şərqdə regional siyasət, mədəniyyət və din baxımından mühüm yer tutmuş bir xalq idi. Onların yaratdıqları Mitanni krallığı dini panteonları və dil xüsusiyyətləri, yalnız öz dövrlərində deyil, sonrakı mədəni inkişaflarda da təsirini göstərmişdir. Arxeoloji və yazılı mənbələr vasitəsilə Hurrilər haqqında əldə olunan məlumatlar bölgənin mədəniyyətlərinin necə qarşılıqlı təsirə girdiyini və bir-birinə necə təsir etdiyini anlamaqda kömək edir.
Bu baxımdan, Hurrilər həm özlərinin, həm də qonşu sivilizasiyaların inkişafında əhəmiyyətli bir kəmər rolunu oynayır və onların irsi, tarixşünaslıq və arxeologiya sahəsində araşdırmalar üçün hələ də aktual və maraqlı bir mövzudur.
Hurrilərin danışdığı dil qeyri-Hind-Avropa xarakter daşıyır və aqqlutinativ xüsusiyyətlərə malikdir.
• Dilin qrammatikası və leksikası barədə məlumatlar əsasən gil kitabə, dini mətnlər və abidələr üzərindən əldə olunub.
Hurrian ədəbiyyatı əsasən dini və mifoloji mövzuları əhatə edir.
• Məşhur “Kumarbi Miti” kimi əsərlər, tanrıların yaradıcılıq və hakimiyyət mübarizələrini təsvir edir və Hurrilərin dini dünyagörüşünü əks etdirir.
• Hurrilərin panteonunda bir neçə mühüm tanrı yer alırdı; ən tanınanları arasında Teşub (fırtına tanrısı), Şavuşka və Kumarbi var.
• Dini mərasimlər və ibadət ənənələri, yalnız Hurrilər arasında deyil, qonşu mədəniyyətlər – xüsusilə Hittilər – arasında da təsirli olmuşdur.
Hurriler veya Hurri Devleti, MÖ 3. binyıldan itibaren, Sümer, Akkad, Hitit, Ugarit ve Mısır kaynaklarında hakkında bilgiler bulunan, Mezopotamya ve Yukarı Dicle bölgelerinde hüküm süren, konuştukları dil itibarıyla (Hurrice) Asya kökenli olduğunu kabul edilen ve MÖ 7. yüzyıla kadar varlığını sürdüren devlet.
Təvəkgül Nəbioğlu
TEREF