1. “Ur” Kelimesinin Türk Toplulukları İçindeki Kullanımı
“Ur” kökü; yerleşim, yurt, oba, şehir, merkez, yükselti ve kutsal alan anlamlarıyla çok geniş bir coğrafyada görülen eski ad yapılarından biridir. Türk topluluklarının yaşadığı Orta Asya, Ön Asya, Kafkasya ve Anadolu sahalarında çok sayıda yer adı içinde korunmuştur.
Türklerin tarih boyunca kullandığı birçok şehir, bölge ve oba isminde “ur” kökü görülmektedir. Bu kullanım özellikle:
Roma
Batı Türkistan,
Harezm,
Horasan,
Azerbaycan,
Doğu Anadolu,
Kafkasya,
İdil-Ural,
Sibirya,
Altay,
Tarım Havzası
gibi bölgelerde yoğun biçimde yaşamıştır.
Bazı örnekler:
Ur
Urum
Urumçi
Urmiye
Urgenç
Ural
Urumlu
Uryankay
Urartu adındaki “ur” yapısı
Ura/Tura biçimleri
Turan coğrafyasındaki “-ur” son ekli yerleşimler
Türk boylarının göç yolları boyunca bu isim yapıları yeni kurulan yerleşimlere de taşınmıştır.
2. Urmiye ve Çevresindeki Türk Toplulukları
Urmiye çevresi tarih boyunca Oğuz, Afşar, Bayat, Karapapak, Kaçar, Türkmen ve Azerbaycan Türk topluluklarının yaşadığı önemli merkezlerden biri olmuştur.
Urmiye bölgesinde görülen bazı Türk toplulukları:
Afşarlar
Kaçarlar
Şahsevenler
Bayatlar
Karapapaklar
Türkmenler
Ayrumlar
Tekelüler
Ustaclular
Urmiye çevresindeki köy, yayla ve oba isimlerinde “ur”, “urum”, “orum”, “urumlu” biçimleri uzun süre yaşamıştır.
Bölgedeki bazı tarihî yerleşim adları:
Urumlu
Urumiye
Urmi
Urumkent
Urumlar
Uranlı
Uralı
Bu isimler daha sonra Anadolu, Kafkasya ve Irak Türkmen bölgelerine taşınmıştır.
3. Urum Adı ve Türk Toplulukları
“Urum” adı özellikle Kırım, Kafkasya ve Anadolu’da kullanılan eski Türk topluluk adlarından biridir.
Kırım ve Azak çevresinde yaşayan bazı Türk toplulukları tarih kaynaklarında:
Urum
Urum Türkleri
Urum Tatarları
adıyla kaydedilmiştir.
Bugün özellikle:
Kırım,
Donetsk,
Mariupol,
Gürcistan,
Kars,
Ardahan,
Erzurum çevrelerinde
“Urum” adıyla bağlantılı yerleşimler ve aile adları görülmektedir.
Bazı topluluklar:
Kırım Urumları
Kafkas Urumları
Anadolu Urumları
şeklinde adlandırılmıştır.
4. Urumçi ve Türk Yerleşimleri
Ürümqi adı tarih boyunca Türk topluluklarının yaşadığı Tarım Havzası ve Cungarya bölgesindeki önemli merkezlerden biri olmuştur.
Bölge tarih boyunca:
Göktürkler,
Uygurlar,
Karluklar,
Oğuz toplulukları,
Kıpçaklar,
Çağatay sahası Türkleri
ile bağlantılıdır.
Ürümçi çevresinde görülen Türk boyları:
Uygurlar
Kazaklar
Kırgızlar
Özbekler
Tatarlar
Nogaylar
olmuştur.
Bölgedeki bazı eski yer ve oba isimlerinde:
Urum
Urumçi
Urumtag
Urumluk
Urumlu
biçimleri görülmektedir.
5. Rum Adının Türkler Tarafından Kullanımı
“Rum” adı tarih boyunca yalnızca Bizans veya Roma anlamında değil; Anadolu coğrafyasını ifade eden bölgesel bir ad olarak da kullanılmıştır.
Türk devlet ve topluluklarında:
Selçuklu Rum
Diyar-ı Rum
Rum Eyaleti
Rum Abdalları
Rum Türkmenleri
Rumeli
gibi kullanımlar görülmektedir.
Özellikle Anadolu’ya gelen Türkmen toplulukları için:
Rum Türkmenleri
Rum Erenleri
Rum Gazileri
ifadeleri kaynaklarda yer almıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti döneminde “Rum” adı Anadolu coğrafyasının genel adı olarak kullanılmıştır.
6. Ural ve İdil-Ural Sahasında “Ur” Yapısı
Ural Dağları çevresindeki Türk topluluklarında da “ur” kökü yoğun biçimde görülmektedir.
Bu sahada yaşayan:
Başkurtlar
Tatarlar
Nogaylar
Kazaklar
Sibir Türkleri
birçok yerleşimde “ur/ura/urum” kökünü kullanmıştır.
Bazı örnekler:
Ural
Uray
Ura
Urman
Urga
Urumkay
İdil-Ural sahasında ayrıca “urman” kelimesi orman anlamıyla uzun süre yaşamıştır.
7. Anadolu’daki Kullanımlar
Anadolu’ya gelen Türkmen toplulukları eski yer adlarını yeni yurtlarına taşımıştır.
Bu nedenle Anadolu’da:
Urumlu
Urumlar
Ulaşlı
Ula
Uruş
Urfa
Orum
Rumlu
gibi adlar görülmektedir.
Özellikle:
Sivas,
Tokat,
Erzurum,
Kars,
Van,
Adana,
Maraş,
İçel,
Karaman
sahalarında bu ad yapıları yaşamıştır.
Osmanlı kayıtlarında:
Rumlu Türkmenleri
Urumlu oymağı
Rumlu aşireti
gibi adlandırmalar bulunmaktadır.
8. Türk Göçleriyle Birlikte Taşınan İsimler
Türk toplulukları tarih boyunca göç ettikleri yeni bölgelere eski yurtlarının isimlerini taşımıştır.
Bu durum:
oba adlarında,
boy adlarında,
yaylak-kışlak isimlerinde,
nehir ve dağ adlarında,
şehir isimlerinde
görülmektedir.
Urmiye, Urum, Urumçi ve Rum adlarının farklı biçimleri:
Anadolu,
Kafkasya,
Balkanlar,
Kırım,
Suriye,
Irak,
İran,
Türkistan
coğrafyalarında yaşamaya devam etmiştir.
Kara Oğuz