Monqol-Türk münasibətləri məsələsi fundamental məsələlərdən biridir və bu gün kimin kim olduğu məsələsinin aydınlaşdırılmasına yanaşmanı əsasən müəyyən edir. Monqollar və türklər hamısı köçəri və yaxın qohum xalqlardır: onlar gerlərdə/yurdlarda yaşayırdılar, bir vaxtlar demək olar ki, qarşılıqlı anlaşılan dildə danışırdılar və ortaq mədəniyyət və ənənələri bölüşürdülər (qeyd edək ki, mavi və səmavi rəng hər iki etnik qrup üçün müqəddəs rənglərdir). Bir vaxtlar onlar birlikdə bütün Avrasiyanı lərzəyə gətirmişdilər. Döyüşkən köçərilərin hakimiyyətini devirmək üçün Çin Boqdıxanı və Papa sui-qəsd hazırladılar.
Çin elitası qızlarını köçəri şahzadələrlə evləndirdi, onlara uşaqlarını köçəri ruhuna uyğun olmayan şəkildə böyütməyi və ərlərinə incə təsir göstərməyi, hətta qardaşlar arasında da nifaq salmağı ciddi şəkildə tapşırdı. Üstəlik, dini amil də var idi. Papa Nestorian xristianlarını göndərdi. Bu kömək etmədi. Ərəblər gəldi və dinləri olan İslamı qəbul etdirdilər. Səma İmperiyasının təhriki ilə yeni bir dini hərəkat yarandı: Buddizm. Bu, bir neçə əsr davam edən uzunmüddətli bir layihə idi. Nəticəni görə bilərsiniz. İrq bir idi, dil bir idi. İndi dillər fərqlidir, din (rəsmi) fərqlidir.
Böyük Çölün Köçəriləri