Doç. Dr. Haluk Berkmen tarafından kaleme alınan bu metinde, İskitlerin (Sakalar) kökeni ve kültürel aidiyeti ele alınmaktadır. İskitler hakkındaki ilk yazılı bilgileri Yunan tarihçi Herodot’a borçluyuz. Herodot, İskitlerin Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan, pantolon giyen, at sırtında savaşan ve güneş tanrısına tapan bir halk olduğunu belirtmiştir. Kendilerine ait yazılı bir belge bırakmadıkları için İskitler hakkındaki bilgiler uzun süre dış kaynaklara dayanmıştır. Ancak günümüzde dilbilimsel analizler ve arkeolojik bulgular, İskitlerin kimliğine dair önemli kanıtlar sunmaktadır.
İskitler, Batı kaynaklarında "Sakai", Pers kaynaklarında ise "Saka" olarak adlandırılır. Batılı dilbilimciler bu halkın Hint-Avrupa dili konuşan İranlı bir topluluk olduğunu iddia etse de, yaşadıkları coğrafya (Tarım Havzası, Ural-Altay bölgesi) tarih boyunca Türk topluluklarının yurdu olmuştur
Kurgan Kelimesinin Kökeni:
İskitlerin mezar kültürü olan "kurgan" sözcüğü Türkçe kökenlidir. "Ok" (halk) ve Sümercede "yerleş" anlamına gelen "Ur" köklerinin birleşimiyle "şehir/çadır kurmak" fiilinden türetilmiştir. "-gan/-kan" ekiyle birleşerek "Ok kişisinin yerleştirildiği mezar" anlamını taşır.
Pazırık Halısı ve Türk Düğümü:
Rus arkeolog Sergei Rudenko tarafından 1949'da bulunan ve dünyanın en eski halısı olan Pazırık halısı, İskit kültürünün en önemli eseridir. Halıda kullanılan 360.000 düğüm, İran halılarındaki tek sarmallı düğümden farklı olarak, çift sarmallı "Türk düğümü" (Gördes düğümü) tekniğiyle dokunmuştur.
Kültürel Motifler:
Halıdaki atların kuyruklarının düğümlü olması, kadim bir Türk adetidir. Ayrıca halının merkezindeki kare simge, antik "Tengri" sembolüdür ve bu motif günümüzde hala Kayseri halılarında varlığını sürdürmektedir.
Dil Benzerliği:
Bugün Kuzeydoğu Asya’daki Sakha (Yakutistan) Özerk Cumhuriyeti’nde yaşayan Sakha Türklerinin dili ile Türkçe arasında doğrudan bir bağ vardır. Sakhaca sayı sayma biçimleri (biir, ikki, üs, tüört...) bu halkın Türkçe konuştuğunun ve İskitlerin Altay dil ailesine mensup olduğunun en büyük kanıtıdır.
Batılı bilim insanları, Hint-Avrupa teorilerini desteklemek amacıyla İskitlerin Orta Asya'dan Hindistan ve Pakistan'a göç eden İranlı bir halk olduğunu savunsa da bu iddialar yazılı belgeden yoksundur. Buna karşın kurgan mimarisi, Pazırık halısındaki çift sarmallı Türk düğümü, at kuyruğu bağlama geleneği, Tengri sembolü ve Sakha Türkçesi gibi somut kültürel ve dilbilimsel veriler, İskitlerin (Sakalar) özbeöz Türk kökenli bir Altay halkı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Kaynak: Berkmen, H. "İskitler". (Doç. Dr. Haluk Berkmen'in özgün makalesinden derlenmiştir
Yeliz Kılıçarslan
Bahtiyar Aydın