Bugün pek olağan görünmese de, insanlar tarihin büyük bölümünde ölülerini evlerinin içine ya da hemen yanına gömüyordu. Bu konut için gömütler, bir zamanlar dünyanın dört bir yanında görülüyordu. Peki neden ortadan kalktı?
Yeni yayımlanan bir araştırma, bu soruyu iki farklı kayıt türünü karşılaştırarak ele aldı.
Araştırmacılar önce son birkaç yüzyıla ait etnografik kayıtlara baktı: 60 toplumdan yalnızca yüzde 12'si ölülerini evde gömüyordu. Bu sayı şaşırtıcı derecede düşüktü. Ardından binlerce yıl öncesine uzanan arkeolojik kayıtları incelediler ve tablo tümüyle değişti: 49 arkeolojik alanın yaklaşık yüzde 33'ünde, en azından bazı aile üyeleri evlerinin içine ya da çevresine gömülmüştü.
Yani konut gömütü, geçmişte bugünkünden çok daha yaygındı. Peki bu düşüşün nedeni ne?
Uzun süre sanıldığının aksine, bunun bir toplumun ne kadar yerleşik ya da göçebe olduğuyla güçlü bir bağı yok. Araştırmaya göre asıl etken çok daha yakın tarihte gerçekleşti: Son dört yüzyılda büyük örgütlü dinlerin ve sömürgeleştirmenin yayılması. Etnografyalarda pek çok toplumun eskiden ölülerini evde gömdüğü, ama Hıristiyanlıkla birlikte yerleşim dışındaki mezarlıklara geçtiği ya da Hinduizmle birlikte ölü yakmayı benimsediği anlatılıyor.
Ölünün yasını tutmanın sayısız farklı biçimi var. Ama ölüyü evde, yanı başında tutmak, insanlık tarihi boyunca dünyanın her yerinde karşımıza çıkan ortak bir uygulamaydı.
Nesrin Ozan