Gen Z universitetdən üz döndərir? Gənclər maliyyə sabitliyi üçün peşə təhsilinə yönəlir

ABŞ-da Z nəsli arasında dördillik universitet təhsilinin karyera üçün ən yaxşı seçim olduğu barədə uzun illər formalaşmış yanaşma dəyişməyə başlayır. SimplyWise-in 2026-cı il araşdırması gənclərin maliyyə sabitliyi və süni intellektin əmək bazarına təsiri fonunda peşə məktəbləri və şagirdlik proqramlarına daha çox maraq göstərdiyini ortaya qoyub.

Araşdırmada 18-29 yaş arasında 1 140 nəfər iştirak edib. Respondentlərdən karyera, ali təhsil, peşə sahələri və süni intellektin gələcək iş həyatına təsiri barədə fikirləri soruşulub. SimplyWise nəticələrin istiqamətləndirici xarakter daşıdığını və sorğunun ABŞ əhalisini tam təmsil etmədiyini bildirir.

Peşə təhsili universiteti qabaqlayır

Respondentlərdən 30 yaşa qədər maliyyə sabitliyinə çatmaq üçün hansı yolun daha effektiv olduğunu düşündükləri soruşulduqda, 34% peşə məktəbi və ya şagirdlik proqramını seçib. Dördillik universitet diplomunu seçənlərin payı isə 23% olub.

Biznes qurmaq 22% ilə üçüncü yerdə qərarlaşıb. Respondentlərin 14%-i bu suala cavab verməkdə tərəddüd edib, 8% isə öz-özünə texnologiya və onlayn təhsil yolunu seçib.

Bu nəticələr gənclərin universiteti tamamilə dəyərsiz hesab etdiyini göstərmir. Əksinə, respondentlərin 49%-i dördillik diplomun bu yaş qrupu üçün çəkilən xərcə dəyər olduğunu düşünür. Lakin universitet artıq bir çox gənc üçün avtomatik seçim kimi görünmür.

Universitet tələbələri də alternativ axtarır

Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri hazırda universitetdə oxuyan gənclərin fikirləridir. Bu qrupun 35%-i bu gün yenidən seçim etmək imkanına sahib olsaydı, peşə məktəbini universitetdən üstün tutacağını bildirib.

Respondentlərin ümumi nəticələrində də iki seçim bir-birinə çox yaxındır. Gənclərdən orta məktəbdən sonra bu gün yenidən seçim etsəydilər hansı yolu seçəcəkləri soruşulduqda, 26% dördillik universiteti, 25% isə peşə məktəbi və ya şagirdlik proqramını seçib.

Beləliklə, söhbət universitet təhsilindən kütləvi imtinadan daha çox, gənclərin karyera seçimlərini yenidən qiymətləndirməsindən gedir.

Süni intellekt karyera seçimlərini dəyişir

Araşdırmaya görə, Gen Z-nin peşə təhsilinə marağının əsas səbəblərindən biri də süni intellektin əmək bazarına təsiridir.

Respondentlərin yarısı AI-nın artıq gələcək karyeraları barədə düşüncələrinə təsir etdiyini bildirib. 46% peşə sahələrini gələcəkdə ofis işlərindən daha təhlükəsiz hesab edir. Hazırda universitetdə oxuyanlar arasında bu göstərici 52%-dir.

Gənclər proqram təminatı tərtibatçıları, mühasiblər və qrafik dizaynerləri kimi peşələri AI tərəfindən ən çox dəyişdirilə biləcək sahələr sırasında görürlər. Bunun əksinə, HVAC texnikləri, santexniklər və elektrikçilər kimi praktiki işlər daha təhlükəsiz hesab olunur.

Texnologiya sahəsində karyera qurmaq istəyənlər arasında da AI ilə bağlı narahatlıq yüksəkdir. Bu qrupun 73%-i proqram təminatı tərtibatçılarının süni intellektdən ciddi şəkildə təsirlənə biləcək peşələrdən biri olduğunu düşünür.

Peşələrə münasibət dəyişir

Dəyişiklik yalnız maliyyə və iş təhlükəsizliyi ilə bağlı deyil. Gen Z arasında ənənəvi peşələrə münasibət də yaxşılaşır.

Araşdırmaya qatılanların 66%-i yaşıdlarına peşə sahəsini nəzərdən keçirməyi tövsiyə edəcəyini bildirib. 70% isə öz nəsillərinin peşə sahələrinə bir neçə il əvvəllə müqayisədə daha çox hörmət etdiyini düşünür.

Respondentlərdən hansı karyera yoluna daha çox hörmət etdikləri soruşulduqda, peşə sahələri 30%-lə ilk sırada qərarlaşıb. Kiçik biznes sahibi olmaq 22%, akademik və peşəkar karyeralar 12%, korporativ və ofis işləri 12%, texnologiya və AI sahələri isə 10% nəticə göstərib.

Maliyyə reallığı seçimlərə təsir edir

SimplyWise-in məlumatlarına görə, respondentlərin 54%-i diplomu olan və maliyyə baxımından çətinlik yaşayan ən azı bir məzunu şəxsən tanıdığını bildirib.

Belə insanları tanıyanların 57%-i bu gün seçim etsəydi peşə məktəbini universitetdən üstün tutacağını deyib. Belə bir məzunu tanımayanlarda isə bu göstərici 44% təşkil edib.

Bu nəticə gənclərin universitetə münasibətində şəxsi təcrübənin də rol oynadığını göstərir. Yəni qərarlar yalnız təhsil haqqı və əmək bazarı ilə deyil, yaxın çevrədə müşahidə olunan nəticələrlə də formalaşır.

Universitet modeli dəyişən əmək bazarı ilə üz-üzədir

SimplyWise-in araşdırması göstərir ki, peşə təhsili artıq yalnız universitetə gedə bilməyənlər üçün alternativ kimi qəbul edilmir. Z nəsli onu daha sürətli gəlir əldə etmək, praktiki bacarıq qazanmaq və AI qarşısında daha dayanıqlı peşəyə sahib olmaq üçün ayrıca karyera yolu kimi qiymətləndirir.
valyuta.az