Qədim yunan riyaziyyatçısı Kirendli Eratosfen (Eratosthenes of Cyrene, e.ə. 276–194) Yer kürəsinin çevrəsini ilk dəfə elmi üsulla ölçən alim kimi tanınır.
Eratosfen Misirdəki Siyen (bugünkü Asvan) və İsgəndəriyyə şəhərlərində eyni gündə (, iyunun 21-də) Günəşin şüalarının düşmə bucağını müqayisə etmişdi.
Siyendə həmin gün günorta vaxtı Günəşin şüaları quyunun dibinə düz düşürdü (yəni bucaq 0° idi).
Eyni anda İsgəndəriyyədə Günəş şüaları şaquli istiqamətə təxminən 7,2° (yəni 360°/50) bucaq altında düşürdü.
O, bu iki şəhər arasındakı məsafəni bilirdi – təxminən ≈ 800 km.
Nəticədə Yer kürəsinin çevrəsini ≈ 50 × 800 km = 40 000 km olaraq hesablayır.
Bu, müasir ölçülərlə demək olar ki, eynidir:
Yerin ekvatorial çevrəsi 40 075 km-dir.
Yəni Eratosfen sadə bir çubuq, həndəsə və müşahidə ilə 2200 il əvvəl əlində müasir texnoloji alətlər olmadan Yerin ölçüsünü dəqiqliklə müəyyən etmişdi.
Onun bu hesablaması elmi metodun başlanğıcı, astronomiya və coğrafiyanın isə əsas mərhələsi sayılır.
Сабина Расим Набиева
TEREF