Gaziantep'in tarihi yalnızca Osmanlı arşivlerinde değil, dünyanın en önemli üniversitelerinin kütüphane ve arşivlerinde de yaşamaktadır. Özellikle Harvard Üniversitesi, Yale Üniversitesi ve Vatikan arşivlerinde Aintab adıyla binlerce sayfa belge, fotoğraf, mektup ve rapor bulunmaktadır. Bu belgeler, 19. yüzyılın ortalarından 20. yüzyılın başlarına kadar Gaziantep'in sosyal, ekonomik ve kültürel hayatını ayrıntılarıyla anlatmaktadır.
Amerikalı misyonerler 1850'li yıllardan itibaren Antep'te okul, hastane, matbaa ve yetimhaneler kurmuş, şehirde yaşanan olayları düzenli olarak Amerika'ya rapor etmişlerdir. Bu sayede bugün Harvard ve Yale arşivlerinde eski Antep'e ait yüzlerce fotoğraf ile binlerce sayfalık yazışma korunmaktadır.
Harvard Üniversitesi arşivlerinde, uzun yıllar Antep'te görev yapan Charles Trowbridge Riggs'in hazırladığı "Historical Sketch of Aintab Station" adlı önemli çalışma bulunmaktadır. Bu eser; Antep'in mahalleleri, ticareti, eğitim hayatı, salgın hastalıkları ve günlük yaşamına dair çok değerli bilgiler içerir.
Yale Üniversitesi Divinity Library ise Aintab İstasyonu'nun kayıt defterlerini, misyonerlerin mektuplarını ve 1885–1917 yıllarına ait belgeleri muhafaza etmektedir. Ayrıca Gaziantep'te görev yapan doktor Albert Dewey'in yazışmaları ve fotoğrafları da burada araştırmacıların hizmetine açıktır.
Bu arşivlerde yalnızca savaş yılları değil; eski Antep'in çarşıları, hanları, üzüm bağları, şarap üretimi, zanaatkârları, eğitim kurumları ve günlük yaşamı da ayrıntılı biçimde kayıt altına alınmıştır. Bu nedenle Gaziantep'in yakın tarihini araştıranlar için Harvard ve Yale arşivleri vazgeçilmez kaynaklar arasındadır.
Ben de yıllardır Harvard Üniversitesi, Yale Üniversitesi ve Vatikan arşivlerinde yaptığım araştırmalar sonucunda ulaştığım eski Antep fotoğraflarını ve belgelerini sizlerle paylaşmaya devam edeceğim. Çünkü geçmişini bilen şehirler, geleceğini daha sağlam inşa eder. Gaziantep'in zengin tarihî mirasını gelecek nesillere aktarmak hepimizin ortak.
Nihat Köklü