Süni intellekt insanlarla hər dildə təmas qurmağı bacardı (NLP elmi), indi alimlər heyvanlarla tam təmas qurmaq üzərində və eyni prosesləri heyvanlar üzrə həyata keçirməyi planlaşdırır, nailiyyətlər çoxdur. Bu tədqiqatlar üzrə hesabat:
Bəli, heyvanların "dilini" başa düşən və ya səslərini təhlil edən süni intellekt (AI) proqramları və layihələri mövcuddur, amma hələ tam mükəmməl "tərcüməçi" yoxdur – bu sahə sürətlə inkişaf edir. Heyvanlar insan dili kimi mürəkkəb danışmır, daha çox səslər, jestlər və kontekstlə ünsiyyət qurur. AI isə böyük məlumatları təhlil edərək nümunələr tapır və emosiyaları/emotləri təxmin edir.
Ciddi elmi layihələr (ən perspektivlilər):
Earth Species Project (earthspecies.org)
AI ilə heyvan ünsiyyətini deşifrə edən qeyri-kommersiya təşkilatı. Quşlar, balinalar, fillər, qarğalar kimi növlərin səslərini təhlil edir. Böyük dil modelləri (LLM) kimi AI-dən istifadə edərək "heyvan dili" modelləri yaradırlar. 2025-ci ildə yeni irəliləyişlər gözlənilir – məsələn, səsləri generasiya edib heyvanlara "cavab vermək".
Project CETI (projectceti.org)
Sperm balinalarının klik səslərini (codas) tərcümə etməyə fokuslanıb. AI və robotlardan istifadə edərək balinaların "fonetik alfabesini" kəşf ediblər. Bu, ən böyük interdisplin layihələrdən biridir – balinalarla "danışmaq" hədəfi var.
Bu layihələr hələ tam hazır proqram deyil, amma açıq məlumatlar paylaşırlar və konservasiya (təbiətin qorunması) üçün istifadə olunur.
Ev heyvanları üçün mobil proqramlar (əyləncəli, amma elmi deyil):
MeowTalk və ya Traini (itlər üçün): Pişik/it səslərini yazır və "acıqmışam", "xoşbəxtəm", "qorxuram" kimi tərcümə edir. AI emosiyaları təxmin edir, amma 100% dəqiq deyil – daha çox əyləncə üçün.
Human to Dog Translator və ya Barkly (Google Play/App Store): İnsan sözlərini it hürkməsinə çevirir və əksinə. Çoxu zarafatdır, amma bəziləri (məsələn, Zoolingua) elmi araşdırmalara əsaslanır.
Nəticə:
Tam "Dr. Dolittle" kimi heyvan dili tərcüməçisi hələ yoxdur, amma 2025-ci ildə (indi olduğumuz il) AI sayəsində böyük addımlar atılır. Məsələn, itinizin hürkməsini təhlil etmək istəyirsinizsə, Traini və ya Barkly kimi app-ləri sınayın – əyləncəli olacaq! Elmi maraq varsa, Earth Species Project və ya Project CETI saytlarını izləyin. Gələcəkdə heyvanlarla daha yaxşı başa düşəcəyik, bu da təbiəti qorumağa kömək edəcək.
Салеh Мəмəдов, professor
TEREF