48 saatda 36 milyard dollar itirdi
“Investbanq”ın həmtəsisçisi Talqat Kantayev maliyyə dünyasının ən səs-küylü hadisələrindən biri - investor Bill Hvanın 48 saat ərzində 36 milyard dollar itirməsi barədə danışıb.

Valyuta.az "TheTech"ə istinadən xəbər verir ki, “Archegos”un çöküşü “Wall Street”də risk idarəetməsi qaydalarını dəyişən hadisələrdən biri olub.

Əksər insanlar bir milyard dollar qazanmaq üçün bütün həyatlarını sərf edir. Investor Bill Hvan isə cəmi iki gün ərzində 36 milyard dollar itirdi.

Bu necə baş verdi?

Bill Hvan maliyyə dünyasının tipik ulduzu deyildi. O, səs-küylü müsahibələr vermir, ictimai investor imici formalaşdırmağa çalışmırdı. Buna baxmayaraq, maliyyə sənayesində onu yaxşı tanıyırdılar.

Hvan “Archegos Capital” şirkətini idarə edirdi. Bu, klassik hedc-fond deyil, family office - yəni varlı investorun şəxsi kapitalını idarə edən ailə ofisi idi.

Belə strukturlar adi fondlarla müqayisədə daha az məlumat açıqlayırdı və bu, Hvana bazarda diqqət çəkmədən nəhəng investisiyalar etməyə imkan verirdi.

O, “ViacomCBS” və “Discovery” kimi şirkətlərin səhmlərində böyük mövqelər toplamağa başlamışdı. Lakin bunu birbaşa deyil, banklar vasitəsilə həyata keçirirdi. Nəticədə bazar bu alışların arxasında eyni investorun dayandığını görmürdü.

Bir müddət sonra onun investisiyalarının həcmi o qədər böyümüşdü ki, sərvəti bəzi kiçik ölkələrin ÜDM-ni üstələyirdi.

Hvanın əsas aləti “Total Return Swaps” - ümumi gəlir svopları idi.

Mexanizm belə işləyirdi: bank şirkətlərin real səhmlərini alır, “Archegos” kapitaldan istifadəyə görə banka faiz ödəyir, səhmlər bahalaşdıqda qazanc şirkətə qalır, ucuzlaşdıqda isə fərq banka kompensasiya edilirdi.

Əsas məqam isə bundan ibarət idi ki, səhmlər rəsmi olaraq Hvana deyil, banklara məxsus sayılırdı. Buna görə də onun adı açıq hesabatlarda görünmür, bazar isə risklərin real miqyasını qiymətləndirə bilmirdi.

Bu mexanizm Hvana 5-10 dəfəlik kredit çiynindən istifadə etməyə imkan yaratmışdı. Yəni o, faktiki olaraq sahib olmadığı vəsaitlərlə investisiya edirdi.

Çöküş necə başladı?

Kartlardan qurulmuş sistem 2021-ci ilin martında dağılmağa başladı. “ViacomCBS” səhmlərinin ucuzlaşması bankların narahatlığını artırdı və onlar əlavə təminat tələb etdilər. Bu proses maliyyə bazarlarında margin call adlanır.

Sadə dillə desək, banklar belə mesaj verirdi: “Qiymətlər düşür, risk artır. Daha çox təminat lazımdır”.

Lakin Hvan tələb olunan vəsaiti təqdim edə bilmədi. Bundan sonra banklar zərərləri məhdudlaşdırmaq üçün səhmləri kütləvi şəkildə satmağa başladılar. Beləliklə, bazarda son illərin ən böyük satış dalğalarından biri yarandı.

Nəticələr dərhal hiss olundu: banklar təxminən 10 milyard dollar itirdi, şirkətlərin bazar dəyərindən bir həftə ərzində 100 milyard dollardan çox vəsait silindi, ən böyük banklardan biri olan “Credit Suisse” isə ciddi zərər gördü və daha sonra “UBS” tərəfindən alındı.

Hekayə 2024-cü ildə Bill Hvanın dələduzluq və bazar manipulyasiyasında təqsirli bilinməsi ilə yekunlaşdı. Məhkəmə onu 18 il həbs cəzasına məhkum etdi.

Hakim proses zamanı belə demişdi: “Dələduzluğun miqyası heyrət doğurur. Amma yalanın cəsarəti daha çox sarsıdır”.

Hətta 2026-cı ildə belə, “Archegos” hadisəsi maliyyə dünyasında ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri olaraq qalır.

Bu hekayə sadə bir həqiqəti xatırladır: kredit çiyni yalnız qazancı deyil, səhvləri də böyüdür. Risklər həddindən artıq artdıqda isə on milyardlarla dollarlıq sərvətin yox olması üçün bəzən cəmi iki gün kifayət edir.