Sitatla razı deyiləm. Bizimki bunun əsl sübutudur. Amma "mahnıdan sözləri çıxarmaq olmaz..."
11 may 1857-ci ildə macəraçı, memuarçı və ilk müasir özəl detektivlərdən biri və müasir cinayət araşdırmasının "atası" olan fransız cinayətkarı Eugène François Vidocq vəfat etdi.
Vidocq orduda xidmət etmiş, 15 dueldə vuruşmuş, quldur dəstəsinə qoşulmuş, tutulub həbs edilmiş, orada
"risk kralı" və "canavar adam" adlandırılmışdır...
Keçmiş əlbirlərinin davamlı həbslərindən, qaçışlarından və şantajından bezən 34 yaşlı Vidocq Paris polisinə xidmətlərini təklif edərək, "yalnız bir cinayətkar digər cinayətkarları effektiv şəkildə tuta bilər" deyə bəyan etmişdir.
Qəribədir ki, onun səsi eşidildi... Onun işi o qədər təsirli oldu ki (bir neçə il ərzində minlərlə həbs), ona xüsusi bir bölmə - Sûreté ("Təhlükəsizlik Briqadası") yaratmaq səlahiyyəti verildi. Əsas prinsipi cinayətkarları cinayət başında tutmağa, cinayət törətməyə cəhd etməyə yönəlmiş gizli əməliyyatlar idi. Mülki geyimli detektivlərin gündəlik işini məhz o təqdim etdi. Müxtəlif gizli əməliyyatlar vasitəsilə sübutlar toplamaq, əfsanələr yaratmaq və əməkdaşlar cəlb etmək - bütün bunlar da onun ixtisası idi.

Detektiv işindən əlavə, o, trasologiya və kriminologiyanın yaranmasına və inkişafına (ayaqqabı izləri üçün daimi mürəkkəb və gips sarğıları hazırlamaq) töhfə verdi. O, cinayətkarların əməliyyat qeydiyyatı üçün bir sistem hazırladı, bu sistem sonradan geniş yayıldı və kiçik dəyişikliklərlə bu günə qədər qorunub saxlanıldı. O, cinayət yerlərindən tapılan maddi sübutların və əşyaların elmi və texniki müayinələri üçün elm adamlarına müraciət edən ilk polis rəhbəri idi (ilk ballistik analiz də daxil olmaqla) və cinayət yerini yenidən qurmaq üçün istintaq təcrübələri aparmağa başladı.
Onun metodları o qədər təsirli idi ki, Sûreté-nin fəaliyyət göstərdiyi 18 il ərzində Parisdə cinayətkarlıq səviyyəsi təxminən 40% azalıb.
Polisdən birdəfəlik ayrıldıqdan sonra o, dünyada ilk olan özünün "İstintaq Bürosunu" qurdu. Vidocq ilk peşəkar özəl detektivlərdən biri hesab olunur. Yüksək vəzifəli dövlət məmurları ona müraciət edirdilər, o, bir çox çirkli sirləri bilirdi və qəribə və sirli işlərin araşdırılmasında iştirak edirdi.
Vidok həm də macəra romanının qəhrəmanıdır. Ejen Syu "Parisin sirləri"ndə bir çox hekayəsindən istifadə etmişdir. Viktor Hüqonun həm də müfəttiş Javer olan Jan Valjan da Vidokdur. Edqar Allan Po əsərlərində keçmiş cinayətkardan detektivə çevrilmiş şəxsin adını çəkir. Vidok Balzakın bir neçə əsərindəki personaj olan qaçan məhkum Votrinin prototipi hesab olunur. Hətta Puşkin belə, xoşagəlməz olsa da, onu epiqramda xatırladır. Və sonra filmlər var...
Bu və ya digər şəkildə, Vidokun polis təşkilatı, strategiyası və taktikası ilə bağlı fikirləri sonradan bütün aparıcı ölkələrin polis orqanları tərəfindən qəbul edildi və bu gün də bu və ya digər formada tətbiq olunur.
Və burada bəzi maraqlı və müvafiq sitatlar var:
- İndiki vaxtda müdirlər və məmurlar bir-birinə inamsızlıq və şübhə ilə yanaşırlar; hamı bir-birindən qorxur - aralarında daimi düşmənçilik var. Hamı öz həmkarına məlumat verən kimi baxır; bir sözlə, inzibati orqanlar arasında heç bir razılaşma əlaməti yoxdur. Bu, haradan gəlir? Hər bir məmurun fəaliyyət dairələri arasında daha aydın bir sərhədin olmaması, yoxsa ən yüksək vəzifəli şəxslərdən tutmuş hər kəsin yerində olmaması ilə bağlıdır?
- Əlcəkdə siçan tuta biləcək qədər ağıllı bir pişik yoxdur.
- Təcrübəli fırıldaqçıdan daha dürüst bir insanı xatırladan bir şey yoxdur.
- Bilirdim ki, fırıldaqçılar arasında yaşayırsınızsa, onların arasında ən çarəsiz, ən bədnam və ən hiyləgər cani kimi tanınmaq həmişə faydalıdır.
- Həyatda tez-tez müşahidə etmişəm ki, bacarıqlı insanlar heç vaxt tək deyillər və həmişə köməkçilər tapırlar, bəlkə də köhnə bir atalar sözünə görə: "Keşiş kimi, kilsə kimi".
- Həbsxana yalnız pisliyi öyrəndiyiniz bir məktəbdir.
- Detektivin gözü adi insanın uzun müddət diqqət yetirmədiyi şeyləri görməlidir. "Səbir ovçunun ən güclü xüsusiyyətidir." "Əsgərlər öz vətənləri uğrunda alaylarının bayrağı altında vuruşduqları kimi, mən də nizam və ədalət uğrunda vuruşdum. Mənim epoletlərim yox idi; amma mən də onlarla eyni təhlükələrlə üzləşdim və hər gün həyatımı qurban verdim."
İqor Repeşko
TEREF