Çin hərfləri ilə yazılmış "Cənnət Oğlu Çanyu" yazısı.

Biz türklərin hələ də istifadə etdiyi Çan-yu, Çanyu, Şanyu, Tanhu və ya TANJU, Xun-Hun xanlarına verilən bir tituldur. Tanju adının tarixi əcdadlarımız olan Hunlara gedib çıxır. "Tenqri Kut Tanyu" ifadəsi "Tanrıdan xeyir-dua alan Xan" kimi tərcümə edilə bilər. Hun xanları yer üzündə Tanrının kölgəsi hesab olunurdu və onların səlahiyyəti Tanrı tərəfindən verilmişdi. Bu səlahiyyət Tanrı tərəfindən verildiyindən, Xana qarşı çıxmaq Tanrıya qarşı çıxmaq demək idi.

E.ə. 220-ci ildə Teoman Xunların Yabqusu idi. Tanju titulunu Metehan daşıyırdı. Şan’yu, Tanyu, Tanju və Yabqu titulları qədim Xun-Hun hökmdarlarına verilən rütbələr idi. Həqiqətən də, 2020-ci ildə Hunların Əjdaha şəhərində tapılan bir kitabədə "Cənnətin Oğlu Çanyu" yazılıb. Bu o deməkdir ki, Hun Çanyu öz səlahiyyətini Göy Tanrısından alıb. Monqolustandakı bu Xun-Hun şəhərinin tarixi eramızdan əvvəl 300-100-cü illərə gedib çıxır. Məlumdur ki, Xun dövründə türklər arasında Əjdahaya və ya Külək-Vəhşiyə ibadət mövcud olub.

Əjdaha və Qurd-Əjdaha Ötüken Tanrıları arasında, Xun-Hunların Göy və Yer Tanrıları isə Əjdaha şəklində idi. Bu əjdaha göy tanrısının məbədində qılınc üzərində and içmə mərasimi keçirilirdi. Bu qılınc Mars, Antares və Əjdaha bürcü ilə əlaqələndirilirdi. (Bu gün buraya Oxatan, Əqrəb və Tərəzi bürcləri daxildir)
Hunlar və Göktürklər Əqrəb bürcünün ürəyi hesab edilən Əjdaha, Mars və Antares bürclərinə ibadət edirdilər. Çinlilər Antaresə Əjdahanın Ürəyi deyirdilər. Antares Mars xüsusiyyətlərinə malik və müharibəni simvolizə edən bir ulduz idi. Əjdaha və Antares bürcləri yüksəlməyə başlayanda Hunlar və Göktürklər kolları yandıraraq bir ritual yerinə yetirirdilər. Onlar bu ulduzları yüksək qiymətləndirir və döyüşdə uğur qazanmaq üçün onlara and içirdilər.

Hun və Göktürk dövründə ikibaşlı əjdaha "Zaman Tanrısı" kimi qəbul edilirdi. Türklər səmada daim fırlanan KANİNATI "KAİNAT" adlandırırdılar, çünki bu, əjdaha deməkdir. Əjdaha və ya Kainat daim fırlanır və zaman yaradır. Buna görə də Hunlar bu Ordu-Şəhəri Əjdaha Şəhəri adlandırırdılar. Bu əjdaha şəhərinin Xaqanı Göyün oğlu və ya göyün oğlu kimi təsvir edilirdi.

Məşhur inancın əksinə olaraq, Əjdaha anlayışı türklər arasında daha genişdir. Əjdaha simvolizmi həm təsviri sənətdə, həm də yazılı ədəbiyyatda əhəmiyyətli bir yer tutur. Səlcuqlu, Məmlük və digər türk dövlətlərində tez-tez istifadə olunur, karvansaralarda, məscidlərdə və türbələrdə görünürdü. - Nuray Bilgili.