Attila, 5. yüzyılda Avrupa’nın kaderini doğrudan etkileyen, adı hem korku hem saygıyla anılan bir hükümdardı. Doğum tarihi kesin değildir ancak yaklaşık 400’lü yılların başında, Hunlar içinde dünyaya geldiği kabul edilir. Amcası Rua döneminde Hunlar, Doğu Roma üzerinde ciddi baskı kurmuştu. Attila, kardeşi Bleda ile birlikte 434 yılında tahta geçti. Bu dönemden itibaren Hunlar, sadece göçebe bir güç değil, organize ve diplomasi bilen bir imparatorluk haline geldi.
İlk büyük adım, Margus Antlaşması ile atıldı. Bu anlaşma, Doğu Roma İmparatorluğu’nu Hunlara vergi ödemeye zorladı. Bu durum Hunların askeri gücünün yanı sıra siyasi üstünlüğünü de gösterir. Ancak anlaşma uzun sürmedi. Attila, Roma’nın anlaşmayı ihlal ettiğini öne sürerek Balkanlara sefer düzenledi. Niş, Sofya ve Filibe gibi önemli şehirler yağmalandı. Bu seferler, Hunların Avrupa içlerine ne kadar hızlı ve yıkıcı ilerleyebildiğini açıkça ortaya koydu.
445 yılında Bleda’nın ölümüyle Attila tek başına hükümdar oldu. Bu olayın iç yüzü kesin olarak bilinmez; ancak Attila’nın tek güç haline gelmesiyle Hun siyaseti daha agresif ve merkezi hale geldiği açık bir gerçektir. Bundan sonra Attila, sadece doğuya değil batıya da yöneldi. 451 yılında gerçekleşen Katalaun Savaşı, onun Batı Roma ile en büyük karşılaşmasıdır. Flavius Aetius komutasındaki Roma ordusu ve Vizigotlar birleşerek Attila’yı durdurmayı başardı. Bu savaş kesin bir Hun yenilgisi olarak kabul edilmez; ancak Attila’nın Avrupa içlerine ilerleyişini geçici olarak durdurduğu nettir.
Attila ertesi yıl İtalya’ya girdi ve Roma’ya kadar ilerledi. Ancak şehri kuşatmadı. Bunun nedeni kesin olarak bilinmez; salgın hastalık, lojistik sorunlar veya diplomatik görüşmeler ihtimal dahilindedir. Fakat asıl sebep olarak Papa I. Leo ile yaptığı görüşme gösterilir. Papa Leo'nun bu görüşmede Atilla'nın önünde diz çöküp merhamet dilendiği söylenir. Bu geri çekilme, Attila’nın sadece savaşçı değil aynı zamanda stratejik kararlar alan bir lider olduğunu gösterir.
453 yılında Attila, yeni evlendiği gece aniden hayatını kaybetti. Ölüm sebebi kesin değildir; iç kanama, burun kanaması ya da farklı sağlık sorunları ihtimal olarak kabul edilir. Ölümünden sonra Hun İmparatorluğu hızla dağılmaya başladı. Oğulları arasında çıkan taht kavgaları ve bağlı kavimlerin isyanı, bu büyük gücün kısa sürede çözülmesine yol açtı.
Attila’nın önemi sadece kazandığı savaşlar değildir. O, Avrupa’daki güç dengelerini kökten değiştiren bir figürdür. Kavimler Göçü’nün hızlanmasında ve Roma’nın zayıflamasında doğrudan etkisi vardır. “Tanrının Kırbacı” olarak anılması, düşmanlarının ona yüklediği bir sıfattır; bu bile onun yarattığı psikolojik etkinin göstergesidir. Kesin olan şudur: Attila, kısa sürede kurduğu baskı ve yarattığı etkiyle, Avrupa tarihinin yönünü değiştiren en güçlü bozkır liderlerinden biridir ve bu etki, ölümünden sonra bile uzun süre hissedilmiştir.
Kadim Küre
TEREF