Azərbaycanda dəm qazından zəhərlənmə halları artıq təsadüfi hadisə deyil. Hər payız-qış mövsümündə eyni xəbərlər təkrarlanır, eyni faciələr yaşanır. Son olaraq Naxçıvanda bir ailənin üzvlərinin dəm qazından zəhərlənməsi, bir nəfərin həyatını itirməsi bu problemin nə qədər ciddi və sistemli xarakter daşıdığını bir daha göstərdi.

Bizimesr.az bildirir ki, bu, təkcə bir bölgənin problemi deyil. Ölkənin müxtəlif şəhər və rayonlarında oxşar hadisələr qeydə alınır. Əgər eyni səbəbdən baş verən ölüm halları illərlə davam edirsə, deməli, məsələ fərdi səhlənkarlıq çərçivəsindən çıxaraq ümumi təhlükəsizlik siyasətinin zəifliyinə çevrilir.

Dəm qazı nədir və niyə təhlükəlidir?

Dəm qazı - karbon monoksid (CO) - rəngsiz, qoxusuz və dad­sız qazdır. İnsan onu hiss edə bilmir. Ən böyük təhlükəsi də məhz bundadır. Bu qaz yanacağın natamam yanması nəticəsində yaranır. Yəni qaz və ya digər yanacaq kifayət qədər oksigen almadıqda yanma prosesi düzgün getmir və karbon monoksid əmələ gəlir.

Cəmiyyət arasında tez-tez belə fikir səslənir ki, problem qazın “təmiz olmaması” ilə bağlıdır. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, karbon monoksidin yaranması birbaşa qazın keyfiyyətindən deyil, yanma prosesinin düzgün getməməsindən asılıdır.

Əsas səbəblər isə bunlardır- standartlara uyğun olmayan qızdırıcılar, bacaların tutulması, qapalı və havasız mühit, özbaşına quraşdırılmış cihazlar və texniki baxışın aparılmaması.

Yəni problem daha çox təhlükəsizlik mexanizmlərində və nəzarətdədir.

Dünyada vəziyyət necədir?

Karbon monoksid zəhərlənməsi yalnız Azərbaycana xas problem deyil. World Health Organization məlumatlarına görə, hər il dünyada minlərlə insan bu qazdan zəhərlənərək həyatını itirir. Centers for Disease Control and Prevention bildirir ki, ABŞ-da hər il on minlərlə insan CO zəhərlənməsi səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilir və yüzlərlə ölüm halı qeydə alınır.

Lakin inkişaf etmiş ölkələrdə bu cür hadisələrin qarşısını almaq üçün sistemli tədbirlər görülür. United Kingdom-da qaz təhlükəsizliyinə nəzarəti Gas Safe Register həyata keçirir və sertifikatsız ustaların qaz sisteminə müdaxiləsi qadağandır. Almaniyada qaz cihazlarının quraşdırılması və texniki baxışı ciddi normativlərlə tənzimlənir. Türkiyədə isə karbon monoksid detektorlarının istifadəsi son illərdə geniş yayılıb və maarifləndirmə kampaniyaları davamlı xarakter daşıyır.

Bu ölkələrdə əsas prinsip aydındır - təhlükəsizlik fərdin vicdanına buraxılmır, dövlət nəzarəti real işləyir.

Azərbaycanda məsuliyyət kimdədir?

Azərbaycanda qaz təchizatı "Azəriqaz" İstehsalat Birliyi tərəfindən həyata keçirilir. Qazın paylanması mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunursa, təhlükəsizlik mexanizmi də mərkəzləşdirilmiş və effektiv olmalıdır.

Lakin reallıq göstərir ki, standartdan kənar qaz qızdırıcıları bazarda açıq şəkildə satılır, mənzillərdə quraşdırılan cihazların əksəriyyəti mütəmadi texniki baxışdan keçirilmir, bacaların yoxlanması sistemli xarakter daşımır, maarifləndirmə işləri epizodik xarakter daşıyır.

Nəticədə isə faciə baş verəndən sonra araşdırma aparılır, amma profilaktik mexanizm zəif qalır.

Problemin həlli necə olmalıdır?

Dəm qazı probleminin həlli üçün kompleks yanaşma tələb olunur. İlk növbədə qaz cihazlarının mövsüm öncəsi məcburi texniki baxış sistemi tətbiq edilməlidir. Sertifikatsız və standartlara uyğun olmayan qızdırıcıların satışına ciddi nəzarət olunmalı, qanunvericilik səviyyəsində məhdudiyyətlər tətbiq edilməlidir.

Bundan əlavə, karbon monoksid detektorlarının istifadəsi təşviq olunmalı və yeni tikililərdə məcburi qaydada quraşdırılması nəzərdə tutulmalıdır. Çoxmənzilli binalarda bacaların mərkəzləşdirilmiş şəkildə yoxlanması və təmizlənməsi sistemli mexanizmə çevrilməlidir. Ən vacibi isə davamlı və peşəkar maarifləndirmədir. İnsanlar bilməlidir ki, qaz cihazı olan otaqda ventilyasiya bağlanmamalıdır, bacalar mütəmadi yoxlanmalıdır və nasaz cihazlardan istifadə ölüm riski yaradır.

Bu məsələ artıq statistikadan ibarət deyil. Bu, insan həyatı məsələsidir.