Bozkır Medeniyetinin Doğuşu ve İlk Atanın Ortaya Çıkışı
Avrasya bozkırlarında MÖ 8. yüzyıldan itibaren fırtınalar estiren, atlı göçebe kültürünün ve metal işçiliğinin öncüleri olan İskitler (Sakalar), dünya tarihinin en köklü askeri ve kültürel güçlerinden biridir. Batılı kaynakların "Scythian", Doğu kaynaklarının ise "Saka" olarak adlandırdığı bu kadim kavim, varlığını tesadüflere değil, köklü bir devletleşme geleneğine borçludur. İskitlerin bu devasa devlet ve medeniyet yapısının temelinde ise kurucu bir ata figürü yer almaktadır. Antik dönemin ve sözlü kültürün aktardığı belgelere göre, İskit soyunun ve devletinin ilk yasal hükümdarı, tüm boyları tek bir kutlu soy altında birleştiren Hakan Targıtay’dır (Targitaos). Targıtay, İskitlerin tarih sahnesine çıkışını, nizamını ve egemenlik meşruiyetini simgeleyen en büyük kurucu liderdir.
Targıtay Destanı, Türk Kültür Kodları ve İlahi Meşruiyet
Antik Grek tarihçisi Herodot’un kayıtlarında yer alan Targıtay anlatısı, baştan sona Türk mitolojisi, devlet felsefesi ve "Kut" anlayışı ile birebir örtüşmektedir.
Herodot, İskitlerin kendilerinden önceki dönemleri anlatırken ilk insan ve ilk hükümdar olarak Targıtay’ı işaret ettiğini yazar. Anlatıya göre Targıtay, göklerin ve yerin birleşiminden doğmuş kutlu bir şahsiyettir. Onun Lipoksais, Arpoksais ve Kolaksais adlı üç oğlu dünyaya gelmiştir. Bir gün gökten yere altın bir saban, bir boyunduruk, bir balta ve bir kupa (ant kadehi) düşer. Büyük kardeşler bu kutsal nesnelere yaklaştığında altın alevler saçarak onları uzaklaştırır; ancak en küçük oğul Kolaksais yaklaştığında altın sakinleşir. Bu ilahi işaret üzerine krallık ve egemenlik hakkı en küçük kardeşe verilir ve İskit boyları bu üç kardeşin soyundan türeyerek şekillenir.
Bu göç, türeyiş ve egemenlik anlatısı, İskitlerin özbeöz Türk olduğunun en somut kültürel kanıtıdır:
Üç Oğul ve Boy Teşkilatı:
Targıtay’ın üç oğlu üzerinden boyların şekillenmesi, Türk devlet geleneğindeki "Üç Oklar" teşkilatlanmasının, Oğuz Kağan Destanı’ndaki boy bölünmelerinin birebir aynısıdır.
Gökten Düşen Kutsal Nesneler ve Kut:
Göksel nesnelerin egemenliği belirlemesi, İslamiyet öncesi Türk inancındaki "Kut" (Tanrı tarafından hükümdara verilen yönetme yetkisi) kavramının en ilkel ve net tasviridir. Saban, balta ve kadeh; Türklerin tarım, savaş ve kurultay (tören) kültürünü simgeler.
İsim Dilbilimi (Etmoloji):
"Targıtay" ismi, Türkçe kökenli bir kelime yapısına sahiptir. Eski Türkçe ve Altay dillerindeki "Targı/Targu" (yargı, düzen, adalet, idare eden) kökü ile "Tay/Toy" (büyüklük, makam, unvan) eklerinin birleşimidir. Yani Targıtay, "Adaleti Sağlayan, Yargıda Bulunan Büyük Hakan" anlamına gelmektedir ve bu unvan doğrudan Türk kağanlarının vasıflarını taşır.
Targıtay, yalnızca mitolojik bir figür değil; İskitlerin askeri, siyasi ve kültürel birliğini sağlayan, Avrasya bozkırlarında Türk devlet geleneğinin ilk harcını karan kurucu bir liderdir. Onun soyundan gelen İskitler; atlı okçuluk taktikleri, pantolon ve çizme kullanımı, "Hayvan Üslubu" adı verilen muazzam sanat anlayışları ve kurgan kültürüyle bozkır medeniyetini Avrupa'nın içlerine kadar taşımışlardır. Günümüzde yapılan arkeolojik kazılar ve dilbilimsel çalışmalar, İskitlerin bıraktığı mirasın doğrudan Göktürk, Hun ve Oğuz kültürlerine devredildiğini göstermektedir. Hakan Targıtay’ın kurduğu bu asil soy, Türk milletinin liderlik vasfını, teşkilatçı yapısını ve zamansız kültürel zenginliğini tarih sayfalarına altın harflerle kazımıştır.
KAYNAKLAR
Herodot - Herodot Tarihi (Histories), 4. Kitap (Melpomeni), İskitlerin Kökeni ve Targıtay Anlatısı.
Prof. Dr. Bahaeddin Ögel - Türk Mitolojisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları (İskit-Oğuz Destan Paralellikleri ve Üç Ok İnancı).
Prof. Dr. İlhami Durmuş - İskitler (Sakalar), Genel Türk Tarihi Araştırmaları, Akçağ Yayınları.
Dr. Tarık Akcan - Avrasya Bozkırlarında İskit-Türk Dil ve Kültür Bağlantıları, DergiPark Tarih İncelemeleri.
Kollektif - Eski Türk Yazıtları ve Orhun Abidelerinde İskit Kültür İzleri, Türk Dil Kurumu
Bahtiyar Aydın
Yeliz Kılıçaslan