Bu dönemde devletin bekasını koruma ve toprak bütünlüğünü sağlama amacıyla sivil özgürlükler ciddi oranda kısıtlanmıştır.
Padişah, Yıldız Sarayı merkezli devasa bir istihbarat ağı kurmuştur. Toplumun her kesiminden toplanan “jurnaller” (ihbar yazıları) ile muhalif hareketler bastırılmaya çalışılmıştır. Bu durum, toplumda ciddi bir güvensizlik iklimi yaratmıştır.
Basın ve yayın organları üzerinde tarihin en sıkı sansürlerinden biri uygulanmıştır. Maarif Nezareti bünyesindeki heyetler, basılacak her kitabı ve gazeteyi önceden denetlemiştir.
“Hürriyet, eşitlik, anayasa, parlamento, cumhuriyet, grev, suikast, ihtilal” gibi kelimelerin kullanımı tamamen yasaklanmıştır. Hatta Padişah’ın burnunun büyük olması nedeniyle “burun” kelimesine bile mesafeli yaklaşılmıştır.
Sadece padişahı öven ve teknik/kültürel bilgiler içeren yazılara izin verilmiştir.
Muhalif aydınlar (Jön Türkler), devlet memuriyetinden el çektirilerek uzak vilayetlere (Fizan, Taif, Akka) sürgün edilmiştir. Birçoğu çareyi Avrupa’ya kaçmakta bulmuştur.
Halkın kalabalık gruplar halinde bir araya gelmesi şüpheyle karşılanmış, kahvehaneler ve cemiyetler sıkı takibe alınmıştır. İstanbul dışına çıkışlar ve şehir içindeki hareketlilik “Mürur Tezkeresi” (geçiş belgesi) ile kontrol altında tutulmuştur.
Türkiye Tarihi 3: Osmanlı Devleti (1600-1908), Sina Akşin, s. 325 - 360 (İstibdat ve Modernleşme)
Modern Türkiye’nin Doğuşu, Bernard Lewis, s. 175 - 209 (Abdülhamid Dönemi)
Bulent Dundar